Bana nostaljik yolculuk yaptıran, ipliğin üzerinde dizilip satılan yasemini Mağusa'da bulmuştum...
Belki o an hissettikleri pek çok insan için abartılı bir duygusallıktı.
Heyecanla harmanlanmış duygusal coşkumu ben de sorguladım.
Yanıtını bulmakta zorlanmadım aslında... Yitip giden değerlerin bende yarattığı panik, iplicikte dizili yaseminlere çok daha derin bir duyguyla uzanmamı tetiklemişti.
Çocukken K. Kaymaklı'daki evimizde bataryalı bir radyo vardı. Ahşap, cilalı kasası, ön tarafta hoparlör bölümünde de kumaş bir yüzeyi vardı.
Açar açmaz konuşmaz, çalmazdı...
O zamanlar lambalı derlerdi o radyolara...
Lambasının ısınması gerekirdi. Çok uzun zaman geçmezdi ama bazen o ısınma süresi çok ama çok uzun gelirdi insana...
Börekçi'nin kahvesi diye bir kahve de vardı.
Kahvehanedeki radyo genelde hep açıktı...
Çocuktuk ama büyüklerin hoş görüsüyle biz çocuklar da kahveye giderdik...
Çocuk dünyamda toplumsal meselelerin ilk kayıtları Börekçi'nin Kahvesi ve Abohorlu Hüseyin Dayı'nın berber dükkanında duyduklarımdı.
Çocuk olmama rağmen büyükleri dinlerken lafa girer bir şeyler söylerdim.
Kahvedeki radyoda en çok ilgiyi istek programları görürdü. İnsanlar mektup yollar ve istek programından yakınları, ailesi ve dostları için şarkı isterdi.
Yurt dışından da istek mektupları ulaşırdı Kıbrıs Radyosu'na...
O programlarda yurt dışındaki yakınların istekleri merakla beklenirdi.
Aslında istek mektubu ile bir mektupta aileye yazılır, “Haberiniz olsun şarkı istedim. Bakın bakalım ne zaman çalacak” denirdi.
Bir akşam üstüydü.
Ansızın radyodan Londra'daki ablamın bizler için şarkı isteğini duydum. Tek tek isimlerimizi sıralıyordu sunucu. En küçük olduğum için en son benim adım söylendi. Şarkı başlarken hızla ev koşmaya başladım. Evimiz uzak değildi ama radyonun ısınması gerekiyordu... Şarkının ortasından dinlemeye başladık.
Rahmetli anacığım yemenisini omzuna atıp ağlayarak dinlemişti.
Zeki Müren'den bir şarkıydı...
“Yaseminler dizi dizi/ Kimse bilmez halimizi/ Kavuşmadan öldürecek/ Bu sevda her ikimizi” diye sözler vardı içinde o şarkının anımsadığım kadarıyla.
* * *
Yasemin, Kıbrıs'ın iklim özellikli bir bitkisi değil herhalde.
Doğal yaşamda yok.
Evcil hayvan gibi evcil bir çiçektir.
Daha çocukluk günlerimden anımsarım, her evde bir yasemin vardı mutlaka.
Turistik bir yayında okumuştum...
“Bir yaseminler adasıdır Kıbrıs, nerede olursanız olun, kokusu içinize sızar ve siner, hissedersiniz… Sadece bir çiçek değil, yaşama dair sessiz bir tanıktır yasemin, zor kazanılan bir başarı gibidir yetişmesi, yaz akşamları, dar sokak aralarından iç bahçelere salınarak dolanır ruhunuza kokusu, sadece hissetmez yaşarsınız… Uğur kabul eder eskiler, altından geçmeden girilen evde bir şeyler eksik gibidir…”
Yasemin, Kıbrısın, Kıbrıslılığın bir parçasıdır...
Kıbrıs'ta çiçekçiğin ticari bağlamda geçmişini araştırmadığım için bilmem.
Kimseyi rahatsız etmeden, dilenme çağrışımı hiç yapmadan yasemin satıldığını herkes gibi ben da hatırlarım.
Yasemin üç şekilde dizilip satılırdı...
Bir... Hurma yaprağına. Hurmanın sivri yaprağı ikiye ayrılır, yasemin çiçeklerini narin uzantısının ortasından yaseminler hurma yaprağına dizilirdi.
İki... Yaseminler, iğne yardımıyla ince ipliğin üzerine top şeklinde dizilirdi.
Üç... Yaseminler boyna asılacak şekilde inci ipliğin üzerinde toplanırdı.
* * *
Özlenen, eksikliği hissedilen, lahmacun kokularına karşı var olma mücadelesi veren yasemin kokusu evlerde ağacı üzerinde olanlardan çok kültürümüz parçası olarak satılan yaseminlerdir.
Kıbrıs'ı bir bütün olarak severim... K. Kaymaklılı olduğum için Lefkoşa aşkım bir başka...
Lefkoşa'nın her şeyini severim...
Değişim Lefkoşa'da özlediklerimizi çoğalttı.
Özlediklerimizden biri de yasemin kokusu...
Nerede yasemin satan birini görsem mutlaka alırım... Lefkoşa'da yıllardır yasemin satan ve satın alırken nostaljik tatmin duygusunu bana yaşatacak birini görmedim.
Geçen yaz Lefkoşa'nın eğlence yolu olan Dereboyu'nda gül satan çocuklar görmüştüm. Çiçekle insanı buluşturma anlayışı yoktu gül satan çocuklarda... Bu nedenle de garsonlar onları uzaklaştırıyordu.
Eminin yasemin satan biriler olsaydı kültürel bir sahiplenme yaşanabilirdi.
Aslında yasemini sadece çocuklar satmadı.
Yıllar evvel yaz akşamlarında yasemin satan yetişkin kadın erkeklerin varlığını unutmadım.
Yasemin satanlara, özellikle çocuklara karşı özel bir hoş görünün varlığı da söz konusuydu.
Hiç kuşkusuz her evde bir hade iki yasemin ağacı olsundu... Onun yaseminleri yetmezdi... Yasemin dizip satacak olanlar komşulardan da yasemin toplardı. Henüz açılmadık yaseminler toplanıp hurma yaprağına ya da ipliğe dizilirdi.
Yavaş yavaş açılırlar, açılırlarken de mis gibi yasemin kokusu etrafı sarardı.
Sanırım o güzel yaz akşamlarında parfüm kokularının çok önünde yasemin kokuları yolları, sinemalara hakim olurdu.
* * *
Geçtiğimi günlerde Mağusa'daydım.
Bir yaz akşam üstünde Belediye Başkanı Oktay Kayalp'la Namık Kemal Meydanı'nda kahvelerimizi yudumlarken bisikletin üzerinde bilek hizasında dizilmiş yaseminlerle yaşlı birinin geldiğini gördüm.
Bir anda sohbeti kesip, ona yöneldim... Yöneldiğim görünce bisikletini durdurdu.
Bana nostaljik yolculuk yaptıran, ipliğin üzerinde dizilip satılan yasemini Mağusa'da bulmuştum...
Belki o an hissettikleri pek çok insan için abartılı bir duygusallıktı.
Heyecanla harmanlanmış duygusal coşkumu ben de sorguladım.
Yanıtını bulmakta zorlanmadım aslında... Yitip giden değerlerin bende yarattığı panik, iplicikte dizili yaseminlere çok daha derin bir duyguyla uzanmamı tetiklemişti.
Aldım bir dizi yasemin... Parayı verdim. Paranın üstünü alıp, cebime koydum. Yaseminleri kaç para olduğunu sormadım, cebime koyduğum paranın üstüne ne olduğunu kontrol etmek de aklımdan hiç geçmedi.
* * *
Mağusa'da yasemin satan Ali Galip Özyolaç, Karpaz'dan Galatya'dan yaşam yolculuğuna çıkan bir insanımız. Daha küçük bir çocukken çok talihsiz bir şekilde anacığını kaybetmiş.
Anacığını kaybettiğinde takvimler daha 1940'ı yazmamıştı.
“O günler de anasızlık çok daha zordu”, der eskiler.
Mağusa'ya gelip Sinemacı Orhan'ın yanında büyümüş. O zamanlar sinema filmleri çığırtkan diyeceğimiz kişilerce halka duyurulurdu. Galatyalı Ali, o işi da yaptı. Akideli söz söyleme yeteneğinin oralardan geldiği söylenir.
Ali Galip Özyolaç, hayatla savaşını hep küçük ama alın teriyle yoğrulan kazançla sürdürmüş.
Gazete sattığı yılların etkisiyle Gazeteci Ali diye bilenler çok onu. Gazeteden sonra pilavuna da satmış...
Beş çocuğunu yetiştirmek için hep çalışmış...
Belediyeden de emekli şimdi. Sordum... Yaklaşık yirmi yıldır yasemin satıyor... Yirmi yıldır Mağusa'nın tek yasemin satıcısı... Yaşı yetmiş ama o bisikletinin üzerinde yaseminlerini satıyor...
Aslında yasemin satmıyor, kültürel bir değerimizi yaşatıyor... Yasemin kokularıyla Kıbrıslılığı yaşatıp, dünün bugünlerde sahiplenilerek geleceğe taşınmasına katkı koyuyor...
Keşke Mağusa'nın Yaseminci Ali Dayıları gibiler Lefkoşa'da, Girne'de, Omorfo'da, Lefke'de, İskele'de kısaca Kıbrıs'ın her yerinde olsa...
... Tüm bunları yazarken yaseminin unutulmuşlukla boynu büküklüğünü yazmak istemedim. Kültürel değerlerini yaşatmak isteyen Kıbrıslı Türklerin çok büyük çoğunluğunun evinin bahçesinde yasemin var. Kiminin dış kapısının üzerinde kemer gibidir, kiminin bahçesinde bir buket gibi... Ama sonuçta var...
Günün sözü:
Sahip çıkmak, var olmaktır
