Bilindiği gibi, 1950’li yılların ikinci yarısında İngilizlerin girişimi ile Türk tarafının Kıbrıs politikası “Taksim” olarak şekillenmişti. Aslında sömürgeci İngiltere Kıbrıs Rum toplumunun self-determinasyon/Enosis talebini geriletmek için Kıbrıslı Türklerin de self-determinasyon hakkının olabileceğini ileri sürerken Kıbrıslı Rumları Enosis’ten vaz geçirmek istiyordu. Gelgelelim, Türk tarafı Taksim fikrine dört elle sarıldı ve güdümlü kitleler “Ya Taksim Ya Ölüm” sloganı altında sokağa döktürüldü.

         Çok geçmeden bu politikanın da “ada eski sahibine geri verilsin” politikası kadar dayanaksız olduğu ortaya çıktı. Başta ABD olmak üzere, NATO’nun Soğuk Savaş çıkarlarını dikkate alan Batılı devletler Türkiye, Yunanistan ve İngiltere’yi uzlaşmaya çağırdılar ve Enosis, Taksim ve de adanın İngiliz sömürgesi olarak kalması seçeneklerini dışlayan bir uzlaşma sağladılar. Mimarlığını ABD’nin yaptığı “garantili bağımsızlık” fikri, kısa süre içinde Atina, Ankara ve Londra’ya dayatıldı.

Taksim ve Enosis tezlerine karşı “garantili bağımsızlık” fikrinin ön plana çıktığı bu dönemde ABD dışişleri bakanı Dulles, Türk dışişleri bakanı Zorlu’yu epeyce sıkıştırmıştı. “Garantili bağımsızlık” görüşünü benimsemek zorunda kalan Zorlu, bunun üzerine Dulles’a şöyle demişti: “Ben ille de Taksim olsun demiyorum, bana entellektüel Taksim (intellectual partition) yeter”. Bununla murat ettiği şey ise, aynı devlet çatısı altında yaşayacak olana Kıbrıslı Türklerle Kıbrıslı Rumların mümkün olduğunca birbirlerinden ayrı olmalarıydı. Nitekim Kıbrıs Cumhuriyeti yurttaşlarının kendi aralarında evlenmelerini yasaklayan anayasa maddeleri de böyle bir anlayışın ürünüydü.

İşte 1950’li yılların sonundan itibaren Türk tarafının Kıbrıs politikasını yönlendiren en esaslı prensiplerden biri, Fatin Rüştü Zorlu’nun ortaya attığı bu “entellektüel taksim” fikri oldu. Buna göre, eğer birinci seçenek -ki bu temelli ayrılık demektir- gerçekleşebilir değilse, o zaman, bulunacak çözümün mutlaka “entellektüel teksim” fikrine, yani maksimum ayrılığa dayanması gerekiyor. 

1960’lı yılların görüşme süreçlerine farklı ağırlıklarda olsa da damgasını vuran “entellektüel taksim” fikri, 1974’ten sonra yerini “fiziki ve entellektüel taksim” tezine bıraktı. Ne var ki, temelli ayrılık siyaseten dayatılamadığı gibi, her türlü meşruiyetten de uzak kalınca, yeniden uzlaşma arayışlarına dönüldü ve 2004 yılında Annan Planının referanduma sunulmasıyla sonuçlanan süreç yaşandı.

Şimdi yeni bir görüşme süreci içindeyiz ve bu görüşme sürecini yönlendiren ilkenin "temelli ayrılık” ilkesi olmadığı herkes tarafından biliniyor. Ne var ki, Fatin Rüştü Zorlu’nun bıraktığı ve Türk hariciyesi tarafından uzun bir zamandan beri kurumlaştırılmış bulunan “entellektüel taksim” mirasından da uzak sayılmayız. “Ne kadar ayrı olursa, o kadar iyi olur” anlayışından bir türlü kurtulamıyoruz. Üstelik bu yaklaşımın, bırakın Kıbrıs Rum toplumu tarafından ne kadar kabul edilir olup olmadığını, Kıbrıslı Türklerin gerçekten çıkarlarına hizmet edip etmediğni de sorgulamıyoruz. Bu noktada adeta “zihinsel blokaj” yaşıyoruz.

Oysa Kıbrıs Rum elitleri içinde “mümkün olduğunca en gevşek federasyona gidelim ki, Kıbrıslı Türkler bizden uzak dursunlar, bize ne ekonomik ne de başka anlamlarda külfet oluşturmasınlar” diyenlerin sayısı her gün biraz daha artıyor. Bu noktada bir hatırlatma yapmakta yarar vardır: 1959 yılında görüşmelerin seyri konusunda Makarios’a bilgi veren Yunan hariciye mensupları “belediyelerin ayrı olmasını kabul etmemeliyiz” dediklerinde, Makarios onlara şu karşılığı vermişti, “bırakın ayrı olsun, Türkler sefil durumdadır, bir de onların pislikleri ile uğraşmayalım”.

Bitrirken bir noktanın altını çizmekte yarar vardır: Kıbrıslı Türklerin siyasi eşitliğinin yadsınamaz bir gerçeklik olduğunu kabul edenler, bu hakkın sadece ayrı yetki alanlarında kullanılmasına elbette karşı çıkacaklardır. Çünkü onlar siyasi eşitliği Kıbrıs’ı birleştirebilmenin tek yolu olarak gördükleri için kabul ettiler, Kıbrıslı Türklerin bu hakkı ve bu haktan kaynaklanan yetkileri tek başlarına ve ayrı olarak kullanmaları için değil!