ÇİNGENE HAYAT RİTÜELLERİ

Onur EVRENSEL
onurevrensel1@gmail.com
Onur EVRENSEL

Noel Baba’nın Türk rakibi Ayaz Ata

Yayın Tarihi: 09/12/20 08:22
okuma süresi: 3 dak.
A- A A+

Yılbaşı yaklaştıkça Noel heyecanı, küresel salgına rağmen her yerde etkisini göstermeye başladı. Ağaçlar süsleniyor, mağazalar vitrinlerini yılbaşı konseptiyle düzenliyor ve olmazsa olmaz Noel Baba filmleri izleniyor. Klasik Nobel Baba hikayeleri insanlara yardımlaşmayı öğreten bir anlayış barındırıyor.

Orta Asya’da İslamiyet öncesi eski Türkler’de Soğuk Hanı olarak bilinen Ayaz Ata aynı Noel Baba gibi aç, fakir, kimsesizlere yardım eden bir efsanevi karakter. Ayaz kelimesi tüm Türk coğrafyasında yakıcı soğuk anlamına gelir. Ay Tanrısı’nın, soğuk havaya karşı Türkler’i koruması için Ayaz Han’ı gönderdiğine inanılır.

Türk, Altay ve Orta Asya mitolojilerinde, özellikle Kazaklarda ve Kırgızlarda Soğuk Tanrısı olarak da bilinen Ayaz Ata Noel Baba ile de özdeşleşmiş durumdadır. Aynı Noel Baba gibi kışın isnanın içini ısıtan bir umut yayar. Hatta Kazaklarda birebir Noel Baba ile özdeşleşmiştir. Kimi kültürlerde kışın soğukta ortaya çıkan ve kimsesizlere, açlara yardım eden bir evliyadır.

Kazaklarda kışın karşılanması ile ilgili olarak Soğumbası isimli bir eğlence bulunmaktadır. İlk karın yağması ve ilk soğuğun vurması ile kutlanan bayramdır. Bu bayramla bir ilgisi olması muhtemeldir. Azerice'deki Şahta Ata "Şaxta Baba (Azerice)" sözcüğü de yine birebir çeviriyle Soğuk Ata veya Ayaz Ata anlamına gelir. Özbekçede Şahta (Shaxta, Şaxta) sözcüğünün ocak mânasına gelmesi ise kelimenin anlamı açısından dikkat çekicidir.

Aslında Noel Baba da bize çok da yabancı bir karakter değil. Antalyalı Aziz Nikolas Milattan Sonra 3’üncü yüzyıl civarında Antalya Patara’da doğmuş ve bugünün Noel Babası olmuştur. Müzesi bugün dahi ziyaret edilebilen efsanevi bir karakter. Türk veya değil, Noel Baba inancı umuda eşdeğer bir kavram. Her ne kadar dini motiflerle bezense de insanoğlunun ortak mirası olarak inanmakta fayda var...

Yorumlar

Dikkat!
Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

Diğer Onur EVRENSEL yazıları