18. yy borsa balonları çağı

loading
30 Mayıs, Cumartesi
£

8.43

7.57

$

6.82

KÖR GÖZE PARMAK

Doç. Dr. N. BERATLI
nazim.beratli@kibrispostasi.com
Doç. Dr. N. BERATLI
A- A A+

18. yy borsa balonları çağı

Ekonomik Tarih'e ilgi duyanlar, bu açıdan 18.yy'ın Borsa Balonları çağı diye anıldığını duyunca, şaşırmazlar… Borsa Balonu, bir şirketin hisse senetlerinin, aslında olduğunun çok üstünde değer kazanmasına denilir! Davranışsal Finans Teorisi diye bir kavrama dayanır yani "herkes saldırıyorsa, ben geri kalmayayım" güdüsüne dayanır ve bir "balon" patlamadan balon olduğu çok kolay anlaşılmaz!

Sonradan daha önemli örnekler de olmakla beraber, 1712'de batan bir İspanyol şirketi, sanki de yüzyılın kapısını açmıştır! Söz konusu şirket, İspanyol İmparatorluğu ile "kölecilik imtiyazı" anlaşması olan bir tekeldir. Elinde olmadığı halde, "nasılsa Afrika orada" anlayışıyla, 4800 köle satmış, parayı da almıştır! Ne var ki gidip Batı Afrika'dan topladıkları köleleri getiren gemide, salgın bir hastalık çıkmış ve köleler ölmüştür! Şirket de topu atmıştır…

İngiliz South Sea Company ile Fransızlar'ın ünlü Missisipi Proje'lerinin batması da 18.yy'ın önemli balonlar arasındadır. İngiliz şirketi, 2 milyon sterlin değeri olduğu halde, 1717'de 6.4 milyon sterlinlik tahvil satmış, batacağı anlaşılınca, İngiliz Devleti'nin kaynak aktarmak üzere 1719'da hisse senedi alması da işe yaramamış, 1720'de batmıştır! Fransız batık projesini kurtarmak üzere, 1717'de sermayesinin ¾'ü devlet tahvili olan Bank Royal'in Missisipi hisseleri alması ise projeyi kurtarmak bir yana, bankayı batırmıştır…

Çok daha değerli bir örnek ise İngiliz East India Company'dir… Bank of England'ın da yakından ilgilendiği bu kumpanya, İngiltere'nin Hindistan'daki çıkarlarını koruduğu iddiası ile hisse senetlerinin değerini, on yılda 140 sterlin'den, 284 sterline çıkarmış, ama 1769'da aşırı artmış olan hisse senedi değeri, 122 sterline düşünce, batmıştır! Bu iflasın sonucunda İngiltere finans sistemi krize girmiş, Doğu Hindistan Kumpanyası ile ilişkisi olan İngiliz ve Hollanda bankaları da batmışlardır!

Yüzyıla damgasını vuran bu iflasların nedeni, spekülasyon, yani "balonlaşma"dır… Elinizdeki değerin kat kat üstünde bir değer ifade ettiğinizi iddia ederseniz, bir süre "şişersiniz"! Ama bu şişmenin, sonu, balon sonsuza kadar şişemeyeceğine göre, patlamadır! Balon gibi…

Spekülasyonu sürdürmenin koşulları vardır. Öncelikle, spekülasyon büyüyen bir ekonominin içinde var olabilir! Ve sonra, nakit açığı ancak olağanüstü bir nakit dolaşım hızı ile maskelenebilir! Nakit dolaşım hızının düştüğü ve/veya bir de büyümenin durduğu koşullarda, spekülasyonun sonu, genel iflastır.

Borsada oynamaya kalkıp, bugünün parasıyla 5 milyon dolar tutarında para kaybeden İsaac Newton, " Gökteki ilahi cisimlerin hareketlerini kontrol edebiliyorum, çıldırmış insanlarınkini edemiyorum" demiş!

Unutulmamalıdır ki ekonominin yasaları da doğal yasalar gibi insan iradesinden bağımsızdır! Elinizdeki değer 2 iken siz 10'dur derseniz, kısa vadede bir büyüme sağlayabilirsiniz ama uzun vadede, "gerçek" değer, sizi kendi düzeyine çeker! Bu arada kopacak fırtınadan da herkes ama özellikle alt sınıflar büyük zarar görürler! 1929'da ABD sokaklarında, yoksullar için çorba kazanı kaynatmaktan başka bir yol bulunamadığını, anımsatmak lâzım...

banner

Yorumlar

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.