İnsan putunu kendi yapar...

loading
5 Haziran, Cuma
£

8.58

7.65

$

6.77

KÖR GÖZE PARMAK

Doç. Dr. N. BERATLI
nazim.beratli@kibrispostasi.com
Doç. Dr. N. BERATLI
A- A A+

İnsan putunu kendi yapar...

Birkaç defa yazdım… Memleketin önemli bir işadamı ile konuşurken, bir gün "Bu memlekette dünyanın en pahalı hamburgeri satılıyor" dediydi… "Big Mac Londra'da şu kadar; Ortaköy'de bu kadar!"

Şimdi gene döviz dar boğazına girdik ya? Oturup konunun esbab-ı mucibesini kavrayabilir miyim diye okumaya başlayınca, bir de baktım ki "Kur" dediğimiz mesele, meğer bizim bildiğimizden ibaret değil!

Herhangi bir para biriminin değeri söz konusu olduğunda, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, dolarla kıyaslanıyor! Neden? Çünkü o savaş dünyada taş üstünde taş, omuz üstünde baş bırakmadığından, okyanus ötesinde bombardımandan uzakta yakılıp yıkılmamış bir tek ABD kalmıştı. Para'nın icat edildiği Krezus'dan beri değeri içerdiği kıymetli madenle (altın ve gümüş) belirlenen bu değişim aracı, gerçi 19.yy'dan beri banknot'a tahvil edilmişti. Ama kâğıt para da eldeki altını temsil etmek üzere vardı ve farz ediliyordu ki siz kâğıdı bankaya verdiğiniz anda banka da size o miktardaki altını vermekle mükelleftir. Savaştan sonra kimsenin elinde, yeterli altın kalmadığından, ABD; "Dolara endeksli para basarsanız, biz hem her yerel parayı garanti ederiz ve hem de dolar getirene altın ödemeyi taahhüd ederiz" dedi… Bütün yerel paralar, dolara endekslendi! Ta ki ABD 1974'te "Elimde bastığım doları karşılayacak kadar altın yok" diyene kadar… O zamandan beri, İtibari Para yaratarak durum nasıl idare edildi? Çok yazdım… Meraklısı arşivden bulsun, bir zahmet…

Ancak, bu durumda doların karşılığı altın olmadığına göre, para neyi temsil ediyor?

En derinde elbette ABD'nin GSMH'sını ama özelde? Güven… Sadece güven! O kadar… Aslına bakarsanız, son tahlilde bütün yerel paraların gündelik değerini belirleyen de aynı faktördür…

Bilindiği gibi para, sadece değişim aracı değildir… Bir de servet birimidir, ölçüdür… Bütün yerel paralar dolara endekslendiğine ve dolar da altını temsil etmekten" istifa ettiğine" göre yerel paraların dolar karşısındaki değerinin, kriteri nedir?

Kur'dan bahsedildiğinde, iki değerlendirme yapılır: Nominal Kur! Ki kullanımdaki kur demektir…

Ama paranın fiyatı, öyle banka, hükümet kararı v.s. ile belirlenemez! Bazan Kapalıçarşı'daki piyasa onu alt üst eder. Onlardan bağımsız bir de gerçek fiyatı olmalı. Buna da Reel Kur deniliyor. Bunun için, ABD ve o ülkede üretilen, birbirinin aynı, standart bir malın fiyatları kıyaslanılıyor! Türk lirası için "RDK(reel döviz kuru) = Malın Türkiye'deki Fiyatı / Malın ABD'deki fiyatı" formulü ile bulunuyormuş! Bu mal da neymiş, biliyor musunuz?

Big Mac! Her yerde standart…

Haziran'da New York'ta 4.36 dolara satılıyormuş; Türkiye'de 8.50 TL'ye… Bu değerleri denklemde yerine koyalım:

RDK Haziran = 8,50 / 4,36 = 1,95…

Oysa Haziran ayının Nominal Kur'u 1,87 idi.
Yani gerçek değildi... RTE'a duyulan güvenle ayakta duruyordu...

Güven sarsılınca, spekülesyonla da 2'yi aştı... Gene gerçek değil…

Meğer o dostum, işin püf noktasından bahsetmekte imiş o gün... Anlayamadıydım…

banner

Yorumlar

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.