Türk toplumunun modernizasyonu

loading
29 Mayıs, Cuma
£

8.40

7.55

$

6.82

KÖR GÖZE PARMAK

Doç. Dr. N. BERATLI
nazim.beratli@kibrispostasi.com
Doç. Dr. N. BERATLI
A- A A+

Türk toplumunun modernizasyonu

Geçen günkü yazının sonunda, "Kesinlikle uygardılar ama modern değildiler" dedim…

Çünkü, uygarlık, Modernizm'den ibaret değildir. Nasıl ki günümüzde "Post Modern" uygarlıktan bahsederseniz, tabii ki "Pre Modern" yani modernizm öncesi uygarlıklar da vardı, var da…

İş bu noktaya gelince, sorulması gereken bir soru var: Nedir modernizm? Nerden doğmuştur?

Modernizm ve onun öncülü Aydınlanma, Katolik Ahlâk anlayışı ile çatışıp galip gelen Protestan Ahlâk'ının sonucudur. Şimdi bir gazete fıkrasında tartışılamayacak kadar derin bir konusur bu ama meraklısına, Max Weber'in Protestan Ahlâkı isimli kitabını tavsiye ederim. Nette e book'u var… İndirin, okuyun… Zahmet edemezseniz Lucien Fébvre'e bakabilirsiniz Kapitalizm ve Kapitalistler isimli kitabı, Türkçe de yayınlandı, piyasada var… "Protetestan etik, burjuva ahlâğıdır" der… Fernand Braudel'in hocasıdır… Annales Ekolünün iki kurucusundan biri… "Kim bunlar?" derseniz, e biraz daha araştırma yapmanız gerekir, kusura bakmayın…

Ne diyorduk?Katolik Ahlâk ile Protestan Ahlâk arasındaki savaş Aydınlanmayı, o da Modernizm'i doğurdu. İngiltere ile Fransa, Yüz Yıl Savaşları'nı yaşadı bu uğurda, Avrupa; Otuz Yıl Savaşları'nı… 1576'da bir gecede Paris'te 1 milyon prostan "kesildi"! "St. Barthelemiu Gecesi"… Bugünkü "modern" Avrupa'nın temeli, 1635'te Westfelya Barış Anlaşması ile atıldı… Neydi mesele? Gelişmekte ve üretim hayatına hakim olmakta olan yeni bir sınıf vardı: Burjuvazi… Ve eski hakim sınıf, aristokrasi, onun gelişmesine engeldi! Zira elinden gitmekte olan ekonomik egemenliğin, sonunda politik egemenliğe de tevarüs edeceğinin farkındaydı. Biraz fazla Marxizm kokacak ama, her alt yapı nasıl kendi üst yapısını geliştirirse, bu alt yapı da kendi "mezhebini", "ahlâğını", "yönetim anlayışı"nı, "egemenliğini" kurmaktaydı… Burası da fazla mı Gramsciyen oldu? Son tahlilde, ne Weber, ne de Fébvre. Marxist diye yorumlanamazlar ama onların tespiti de bu… "Çürüyen Katolik Ahlâk'ın yerine, Protestan Ahlâk ikame edildi! Bu da Aydınlanmayı, o da modernizmi doğurdu…

Bu yeni bir uygarlık düzeyi idi ve adı da Modernizm idi… Bakın, mücadelenin sona erdiği nokta olarak, 1635 Westfelya Barış Anlaşması, diyorum…

Şimdi, dönelim Osmanlı'ya:

Müslüman Ahlâğı, Katolik Ahlâk'ın yaşadığı çöküşü o zaman yaşadı mı? Hayır… Ancak şimdi yaşıyor şu İŞİD, EL Kaide v.s. gibileri yüzünden. Haşhaşinler'i zaten Moğollar halletmişti, elleri değmişken. Ta 13. Yüzyılda… Öte yandan, Osmanlı Hristiyanları'nın bile Katolisizm'den daha MS 4.yy'da Sıtkı sıyrılmış değil miydi? Beri yandan kapitülasyonlar sayesinde, ülkede tecimsel faaliyet vardı ama bir burjuvalaşmadan söz edilemezdi… Bu da daha çok gayri Müslimlerin geçim kapısı idi… (Bu bahse gene döneceğim)… "Müslüman Aydınlanması" denilebilecek olan Anadolu Aleviliği ise ne ekonomik ve dolayısıyla ne de siyasi egemenlikle ilgilenebilecek kuvvette hiç olmadı… İran'da da tutuculaştı… Kendi ne klerjisini yarattı… Ve bütün bunlardan dolayı, Türkiye'de alttan gelen bir Aydınlanma-Modernleşme talebi, hiç olmadı… Bugün oluyor… Ama Protestan Etik üzerinden değil tabii ki… Buraya da geri döneceğim, söz!

Avrupa'da mesele 1635'te çözülüp, artık gelişmeye dönmüştü ya? Osmanlı üst sınıfları ve saray da böyle bir şeyler olduğunu, taa 1699'da Karlofça Anlaşması ile ilk defa toprak kaybedince fark ettiler… Bunun için de Niyazi Berkes'i tavsiye ederim… Türkiye'de Çağdaşlaşmanın Tarihi…

Yarın devam edelim mi?

banner

Yorumlar

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.