Lefke ilçe oldu...

loading
5 Haziran, Cuma
£

8.58

7.65

$

6.77

KÖR GÖZE PARMAK

Doç. Dr. N. BERATLI
nazim.beratli@kibrispostasi.com
Doç. Dr. N. BERATLI
A- A A+

Lefke ilçe oldu...

Hafta sonu Yedidalga'ya gittim… Göçebe geçmişimin şanını yürüttüğümden, kitaplarım birkaç farklı yerde duruyorlar. Eski kitapları karıştırırken, elime bir gazete geçti! Kapağında koca bir resmim! 2002'de Lefke Belediye Başkanı adayı olduğumda, halka dağıttığım "Neden aday oldum? Ne yapmak istiyorum?" broşürü… Biliyordum ama hemen iç sayfaya geçip, "Lefke'nin gelişmesi için, neler yapılması gerekir?" başlığı altındaki önerilerime baktım.

Madde 1: Lefke ilçe olmalıdır…

Bunca tarih okumuşluğum meyanında, başka bir isimle ama bugünkü kasabanın bulunduğu yerdeki ilk yerleşim birimine, Yunanlı coğrafyacı Strabo'da rastladım. Tarih: MS 1. Yy…

Öte yandan, bu adın nereden geldiği ile ilgili birkaç söylenti var ama en aklıma uyanı, Büyük İskender öldükten sonra, Mısır'ın başına geçen generallerinden Ptoleme'nin, oğlu Lefkus'a Kıbrıs'ı düğün hediyesi olarak verdiği ve prensin de burada kendi adına bir şehir kurduğu söylentisidir. İskender MÖ 4.yy'da yaşayıp öldüğüne göre, Strabo beş yüzyıl sonra, neden başka bir isimle anıyor kasabayı? Şimdilik, bilmiyorum…

Burası, ta Bakır Çağı'ndan beri bilinen bir yerleşim birimidir ama uzun yüzyıllar yanı başındaki Soli'nin gölgesindeydi. Çünkü, Soli kıyıda, limanı var… Ürün, Lefke'de ama… Bakır… İlk çağın en stratejik madeni… MS 900 dolaylarında, Soli öte yanındaki Pers kolonisi Vuni ile savaşa tutuşur ve bir gece, şehirlerini yıktığı Persler tarafından, yakılıp kül edilir… Ve Lefke'nin yıldızı parlar! Bölgenin merkezi, artık madenleri, yumuşak havası, verimli toprakları ile orasıdır.

Birkaç yüzyıl, adı anılmaz! 1426'daki Hirokitya Savaşı'nda Mısırlılar; Lüzinyanları hezimete uğratıp, kralı da esir alarak Kahire'ye dönünce, adada kalan soylular, kral için istenen yüksek fidyeyi ödemek üzere, çok yüksek vergiler koyarlar. Adanın yerli halkı da bunun üzerine isyan eder. Bu isyanın dört merkezinden biri de Lefke'dir… İsyan bastırıldıktan sonra, Lüzinyan'lar idareyi ele almak üzere, bütün bölgeyi "kraliyet mülkü" haline getirip, orada bir "Baronluk Merkezi", yani ilçe kurarlar…

Venedikliler döneminde de bu yapı devam eder. Osmanlı döneminde de Lefkoşa dışındaki ilk medrese, daha 1580'de buraya kurulur. O dönemde adanın ilçe sayısı, kâh 16, kâh 13'tür ama İngiliz'in Kıbrıs'a geldiği 1878'de yazılan raporlarda, adı "kaza" diye geçiyor… 2. Abdülhamit'in Kıbrıs'aki mal varlığını araştırırsanız, "Lefke kazasına bağlı Pirgo köyü" kaydını da görürsünüz. Dönemin orijinal Osmanlı haritalarını da araştıran, Genel Kurmay'daki Harita Dairesi'nde, "Lefke Kazası"nı, görür…

İngiliz döneminde adadaki ilçe sayısı 6'ya düşünce, 1426'dan beri ilçe olan Lefke, "nahiye" olur… Lefkoşa kazasına bağlı… Ama adanın ilk belediyesi de orada kurulur… 1939'da İngilizler, burayı yeniden ilçe yapmaya karar verirler ve hükümet binaları, mahkemeler, posta dairesi kocaman "mutantan" binalar halinde inşa edilir. Örneğin posta dairesinin üstüne konulan taştan Kıbrıs haritasında, sadece Lefke ve öteki altı ilçe merkezi yer almaktadır. Ama; 2. Dünya Savaşı çıkar, iş yarım kalır… Savaştan sonra, Kıbrıs daha "mutazaralı" bir memleket halinde gelir. 1955, EOKA! Ünlü Markos Dragos, hemşehrimizdir… İlçe'ye milçeye bakacak hal kalmaz…

1958'de, Lefke'nin Türkleri, kasabanın Rumları'nı kovarlar… 1960'ta artık sadece Türkler'in yaşadığı bir ilçe merkezi beklemek, ölü gözünden yaş beklemekten beterdir… Bütün krediler, bil umum sondaj izinleri ve devletin kaynaklarının tümü, yanı başındaki bir Rum köyü'ne aktarılır ve Lefke cezalandırılır.

Ondan sonra kırk yıl da bu "ceza" devam eder… Okulları, mahkemeleri, iletişim merkezleri, limanı, maden ocağı, metalurji fabrikaları, narenciye tarımı… Sanki de neyi varsa, dağılsın, batsın diye elden gelen yapılır… Ve ona rağmen, bugün halâ içinde yaşayanlar var… Ceza da verseniz!

Hüseyin Özgürgün'e teşekkür ederim; Serdar Denktaş'ın babası da zaten, Lefke'nin bir köyünden! Aybifanlı… Ata toprağı unutulmuyor… Talât derdine yansın…

banner

Yorumlar

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.