Alexa atrk.gif
banner
banner
banner
Ana Sayfa >> Yazarlar Prof. Dr. Hasan KILIÇ | 11 Ağustos 2019, Pazar

Kırık Cam Teorisi

Paylaş  
47
78
47

Yolda yürürken bir paket cips yediğinizi hayal edin, kalan boş paketi ne yaparsınız? Veya  elinizde   dolu bir karton kahve  bardağı.  Bitirdiniz. Ya da bir portakalı soyduğunuzu ve yedikten sonra elinizde kabuklarının kaldığını düşünün. Ne yaparsınız ? Büyük bir olasılıkla  bir çöp  bidonu ararsınız. Diyelim ki çöp bidonu yok ya da uzakta  ama bir köşede bir çöp yığını var eminim  boş cips paketini, karton bardağı  ya da portakalı oraya atmayı içinizden geçirirsiniz ama hiç  çöp yoksa, her taraf temizse  elinizdekileri atmadan önce iki kez düşünürsünüz.  Girne limanını hayal edin, çekirdek  çıtlatanları  gözünüzün  önüne getirin. Sizce bu çekirdekleri yiyenler kabukları neden yere atarlar.Acaba  hiç kimse atmazsa ya da atıldığı anda temizlenirse veya ceza verilirse  bu insanlar yine de kabukları yere atarlar mı ?.

***

Akademik  bir  araştırmanın mutlaka bir teoriye dayandırılması bilinen bir şeydir.  Ama  çoğunluğun yaptığı   davranışların   bir teoriye dayandırıldığı  pek bilinen bir durum değildir. Kırık cam teorisi  insanların olduğu çevrede  bir bozulma varsa, yasanın olmadığı düşüncesini  benimsediğini  öngörmektedir.  Kırık Cam ABD’li suç psikoloğu  Philip Zimbardo’nun 1969’da  yaptığı bir deneyden esinlenerek geliştirdiği bir teoridir. Bu deneyde iki sahipsiz araç biri zengin diğeri fakir bir mahallede olmak üzere iki farklı  sokağa  bırakılmış. Sonuç tahmin ettiğiniz gibi. Birkaç saat içinde,  fakir mahalledeki araç oldukca büyük zarara uğrarken diğeri zarar görmeden kalmış. Bu sonuçlara göre , yoksulluk   ve  ötekileştirme bu suçun işlenmesinde  en büyük rolü oynamıştı. Doğal olarak ilk akla gelen buydu. Ancak deney hala tamamlanmamıştı. Bir hafta sonra zengin mahalledeki araç  tek bir çizik  almamışken fakir bölgedeki arabaya tamamen  zarar verilmişti. Bir sonraki aşamada bu kez  zengin mahalledeki mükemmel durumdaki arabanın  bir camını kırdılar. Sonuç ? Hırsızlık, şiddet, vandalizm  bu arabanın da sonunu aynen yoksul mahalledeki arabaya benzetti. Sonuç olarak araştırmacılar sebebin, fakirlik ya da ötekileştirme olmadığını anladılar. Bir aracın  camının kırık olması kayıtsızlık, zarar verme  ve zaten dikkat etmeyeceği algısının oluşmasına neden olduğu gibi bir sonucu ortaya çıkardı.Başka bir ifadeyle , kanunsuzluk , kuralsızlık ve itaatsizlik hissi yaratılmış oldu. Kırık bir cama bakarak insanlar o aracın değersiz olduğunu düşündüler.

***

Bu teoriye bakarak yapılan uygulamalar var mı diye düşünen okuyucumuz  olabilir. Evet var. 1980’li yılların başında  New York’un bazı bölgeleri nerdeyse suçdan geçilmiyordu. Efsanevi  belediye başkanı Giuliani New York polisiyle birlikte suça sıfır tolerans uyguyarak, en ufak bir yanlışı affetmeyerek, kırık bir camı dahi tamir ederek yerdeki bir çöpü  dahi bırakmayarak  bu suçları nerdeyse sıfıra indirmeyi  her yeri temiz tutmayı başardı. Bugün  New York  turistlerin ziyaret ettiği,  sokaklarında rahatlıkla yürüyebildiği bir yer olduysa bu teorinin kısmen de olsa dikkate alındığını göstermektedir.

***

Çocukken hepimizin başından geçen benzer olaylar vardır. Eski bir evin kırk bir camı olduğunda hangimiz elimize taşı alıp diğer camları kırmaya başlamadık. Yada çişimiz geldiğinde bir köşeye, genelde ayni yere,  yapmadık mı ?  Bunlar çocukça işler ama bir de büyüklerin yaptığı ya da yapmadığı işler var.

Araçta   içilen plastik su şisesi ya da kola tenekesi bizde niye camdan fırlatılır da diğer tarafta veya bir avrupa ülkesinde  bir  torbaya konur  ve uygun bir  çöp  bidonu aranır.  Hiç düşündünüz mü ?  Bu tarafta   yolun herhangi bir yerine, kenarına park ederken  diğer tarafta niye  uygun park yeri ararız. Engelli park yerine park etme aymazlığını bu tarafta gösterirken diğer tarafta kesinlikle bunu yapmayız.  Güney’de kaldırımları diğer tarafta niye işgal etmeyiz.  Bu bir sürü psikolojisi olabilir mi ? Herkes yapıyor ben de yapabilirim anlayışı mı ?. Yoksa ceza yeme korkusu mu ?. Hakkımız olmadığı halde niye evimizin  yan tarafına bize ait olmadığı halde garaj yaparız  ya da  köpeğimize yuva. Balkonlarımızı niye kapatmak isteriz. İzin almadan niye ek inşaat yaparız.  Ruhsatsız arabalarımızla, kayıtsız araçlarımızla niye dolaşırız. Kafeler, barlar, restoranlar niye yayalar için ayrılmış yerlere ek binalar yaparak işgal ederler.  Vergimizi niye zamanında ödemeyiz ;  Tabellaları niye standarda uygun yapmayız ? Taş ocakları yasasında ağaçlar korunacak ya da yerine mutlaka yenisi  ekileceği  belirtildiği halde gereğini yapmayanlar için niye  bir şey yapılmaz .  Çöpleri niye yerlere atarız ? Say say bitiremeyeceğimiz sorunlar.. Sakın bunların nedeni yapanın yanına kar kalacağı anlayışının toplumda yerleşmesi olmasın.. Yapanın ceza  almadığı,başkası da yaptı ona ceza verilmediğine göre bana da verilmez anlayışının benimsenmesi  aslında sorunların temelini oluşturmaktadır.

***

Sonuç olarak Zimbardo’nun  vermek istediği mesaj şudur;  çevreyi ilk kirletene,  çöpü ilk yere  atana,   kaldırımı ilk işgal edene, sigara içilmemesi gereken yerde ilk içene izin verilmemesi gerekmektedir. Bu ülkeyi yönetenler olarak bunlara  izin verirseniz bu benimsemediğimiz kötü bulduğumuz gidişatın sebebi de siz olursunuz  önüne de  geçemezsiniz.  Bu düzeni değiştirmek için ya yasaları uygulayın ya da uygulanabilecek yasaları meclisten geçirin ve bu aymazlıkların önüne geçin.Bu toplumun  hak ettiği yaşam standartlarına ulaşmasını sağlayın.

***

Bugün bayram, bayramınızı  en içten dileklerimle kutlar sevdiklerinizle birlikte sağlıklı, mutlu ve keyifli  günler geçrimenizi dilerim..

Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver
3
 
1
 
0
 
0
 
1
 
0
 
0
 

Facebook yorum
YORUMLAR
0
ONAY BEKLEYENLER
0
YAZARIN SON 10 YAZISI
8 Eylül 2019, Pazar    Turizm mutlaka planlı yapılmalıdır
1 Eylül 2019, Pazar    En çok para harcayan turist  ve İngiliz pazarı
25 Ağustos 2019, Pazar    Turizm politikamız var mı?
18 Ağustos 2019, Pazar    Yavaş yemek hikayesinin başrol oyuncusu "Torino"
4 Ağustos 2019, Pazar    İstanbul'daki turizm işbirliği toplantısı'na dair notlar
21 Temmuz 2019, Pazar    Her şey dahil sisteminden kim mutlu?
14 Temmuz 2019, Pazar    Festum turizmi!
7 Temmuz 2019, Pazar    YÖK, üniversitelerimizi uyardı! Kontenjanlarda 3780 azalma
30 Haziran 2019, Pazar    İngiliz Koloni İdaresi binaları turizme kazandırılmalıdır
23 Haziran 2019, Pazar    Ezberimiz Bozuldu !

banner
banner
banner
banner

Turizm mutlaka planlı yapılmalıdır
Prof. Dr. Hasan KILIÇ | 8 Eylül 2019, Pazar
İki hafta önceki yazımda. Turizm politikasının önemini ve bir politika belirlemeden turizmin geliştirilmesinin zorluğunu anlatmaya çalışmıştım. Birçok okuyucumdan olumlu dönütler aldığımı söyleyebilirim. Ancak konuya ...
En çok para harcayan turist  ve İngiliz pazarı
Prof. Dr. Hasan KILIÇ | 1 Eylül 2019, Pazar
Bugün ilk olarak Acro Tourism  Marketer diye yakından takip ettiğim  uluslararası bir kuruluşun yaptığı yayınlardan   bahsetmek istiyorum. Etkin  bir kuruluş.
Özellikle turizm pazarlaması, turizmle istatistiki ve tur...
Turizm politikamız var mı?
Prof. Dr. Hasan KILIÇ | 25 Ağustos 2019, Pazar
Ülkemizde turizmin sağlıklı gelişimi ve buna bağlı olarak ekonomik kalkınmayı sağlamak için turizm politikalarının oluşturulması bir tercih değil zorunluluktur.
Bu politikaların arkasından kaynaklarınızın tespiti, pl...