“Tütün Ürünlerinin Zararlarından Korunma ve Denetim Yasa Tasarısı”, Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu’nun, yeni yasama yılında onayladığı ilk yasa oldu.
Cumhurbaşkanı’nca onaylanmasının ardından yürürlüğe girmesi beklenen tasarı, “kişileri ve gelecek nesilleri tütün ürünlerinin zararlarından, bunların alışkanlıklarını özendirici reklam, tanıtım ve teşvik kampanyalarından koruyucu tertip ve tedbirleri almak ve herkesin temiz hava soluyabilmesinin sağlanması yönünde düzenlemeler yapmayı” amaçlıyor.
Uygulamasından Sağlık Bakanlığı’nın yetkili kılındığı yasaya, sigara tiryakisi olduğu bilinen milletvekilleri bile olumlu oy kullandı. Ancak bazı milletvekilleri, uygulamada karşılaşılabilecek sıkıntılara işaret ederek, gerekli önlemlerin alınması için uyarılar yaptı.
Özellikle gençleri tütün ve tütün ürünlerinin zararlarından korumayı amaçlayan yasa, ürün denetimi ve ürünlerin satışa sunumda uyulması gereken kuralları düzenlerken, nerelerde sigara ve tütün ürünleri içilemeyeceğini de belirliyor. Yasaya aykırı davrananlara asgari ücrete bağlı cezalar içeren yasa, ağır suçlarda 3 yıla kadar hapislik de içeriyor.
Yasanın yürürlüğe girmesiyle uygulamasında sıkıntılar olan ve beklenen etkide uygulanamayan 46/1996 sayılı “Toplu Taşımacılık Yapılan Araçlarda ve Kapalı Yerlerde Tütün ve Tütün Mamulü İçiminin Yasaklanması ve Sınırlandırılması Yasası” yürürlükten kalkacak.
“Tütün Ürünlerinin Zararlarından Korunma ve Denetim Yasa Tasarısı”nın yürürlüğe girmesiyle şu bina ve yerlerin kapalı bölümlerinde –yemekhane, kabul ve bekleme salonu, tuvalet, banyo, koridor, merdiven ve asansörler dahil- tütün ürünlerinin içimi tümüyle yasak olacak:
“Kamu hizmet binalarının kapalı alanları. Koridorları dahil olmak üzere her türlü eğitim, sağlık, üretim, ticaret, sosyal, kültürel, spor, eğlence ve benzeri amaçlı gerçek veya tüzel kişilere ait ve birden çok kişinin girebileceği (ikamete mahsus konutlar hariç) binaların kapalı alanları. Taksi hizmeti verenler dahil olmak üzere karayolu, denizyolu ve havayolu toplu taşıma araçları. Okul öncesi eğitim kurumlarının, dershaneler, özel eğitim ve öğretim kurumları dahil olmak üzere ilk ve orta öğrenim kurumlarının, kültür ve sosyal hizmet binalarının kapalı ve açık alanları. Alkollü içki satılsın veya satılmasın lokanta, kafeterya, büfe, kahvehane, pastane ve benzeri toplu tüketim yerlerinin kapalı alanları.”
Yasa uyarınca çıkarılacak tüzükle, “yaşlı bakım evleri, ruh ve sinir hastalıkları hastanesi, cezaevleri, şehirlerarası veya uluslararası güzergahlarda yolcu taşıyan denizyolu araçlarının güverteleri ile kumarhane, disko, gece kulübü ve sadece alkollü içki servisi yapılan bar ve birahanelerde tütün ürünleri tüketilmesine mahsus alanlar oluşturulabilecek, ancak buralara sadece 18 yaşın üstündekiler girebilecek.
Tütün ürünleri tüketilmesine tahsis edilen kapalı alanların, koku ve duman geçişini önleyecek şekilde tecrit edilmesi ve havalandırma tertibatıyla donatılması gerekiyor.
Tütün içilebilecek istisnai yerlerde, içilebilecek ve içilemeyecek yerler düzenlenecek. Ancak tütün içimine ayrılabilecek mekan, toplam alanın yarısını geçemeyecek ve 50 metrekarenin altındaki alanlarda da bu amaçla yer ayrılamayacak.
Yer sahibi veya yöneticisi, yasanın etkin şekilde uygulanmasını sağlamakla yükümlü kılındı.
18 yaşından küçüklere, kendi kullanımları dışında başkaları için dahi olsa tütün satılması da yasak. Satışın serbest olduğu yerlere, en az 5 santimetrelik puntolarla beyaz zemine büyük harflerle “Yasal uyarı: 18 yaşını doldurmayanlara sigara ve diğer tütün ürünleri satılamaz. Atanlar hakkında yasal işlem yapılır” ibaresi yazılacak.
İçine para atılan makineler aracılığıyla sigara ve diğer tütün ürünlerinin satışını da yasaklayan yasa, küçüklere hitap eden ve tütün ürünlerini çağrıştıran şeker, çerez, oyuncak ve başka nesnelerin tütün ürünleri şeklinde üretilmesine ve satılmasına da son verecek.
“Tütün Ürünlerinin Zararlarından Korunma ve Denetim Yasası”, tütün ürünlerinin market rafları gibi doğrudan ulaşılabilir yerlerde satışını yasaklıyor, ancak gümrüksüz satış dükkanlarını bu kapsam dışında tutuyor.
Yasayla tütün ürünlerinin isim, marka veya alametleri kullanılarak her ne surette olursa olsun reklam ve tanıtımı yapılamayacak, bu ürünlerin kullanılmasını özendiren veya teşvik eden kampanyalar düzenlenemeyecek.
Tütün ürünü üreticilerinin, ithalatçılarının ve satıcılarının etkinliklere amblemlerini, marka ve işaretlerini kullanarak destek olması (sponsörlük) da yasaklanıyor.
Yasaklar arasında, tütün ürünleri isimleri, amblemleri veya ürünlerin marka ya da işaretleri veya bunları çağrıştıracak alametleri taşıyan promosyon amaçlı hiçbir madde üretilememesi ve ithal edilememesi de yer alıyor.
Yazılı basında, radyo ve televizyonlarda ve sinema salonlarında tütün ürünleri reklamı yanında ürün fiyatları ve fiyatlardaki değişikliklere ilişkin duyurular da yapılamayacak.
Sigara ve tütün ürünleriyle ilgili sınırlamalar içeren yasanın uygulamasından Sağlık Bakanlığı müfettişleri sorumlu olacak. Müfettişler, gerekli denetimleri yaparak yasaya uymayanları uyaracak, idari para cezalarını uygulayacak ve gerekmesi halinde yargısal işlem başlatabilecek.
Kamu hizmet binalarında ise, o kurumun en üst düzeydeki amiri, bulunduğu kurumda yasanın uygulanmasını gözetmek ve sağlamakla yükümlü kılındı.
Yasayla, BRTK ile özel televizyon ve radyolar, ayda en az 90 dakika, tütün ürünleri alışkanlığının zararları konusunda 08.00–22.00 saatleri arasında uyarıcı, bilgilendirici ve eğitici yayınlar yapmakla zorunlu kılınıyor. Bu yayınların kopyaları da her ay düzenli olarak Yayın Yüksek Kurulu’na teslim edilecek. Programlar, Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı, Yayın Yüksek Kurulu ve ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri alınarak hazırlatılacak.
Tütün ürünlerinin içilmesinin yasaklandığı yer ve binalarda, yasağa ve buna uymamanın cezai sonuçlarına ilişkin uyarılar, herkesçe açıkça görülebilecek ve kolaylıkla okunabilecek şekilde yazılacak ve simge ve şekiller aracılığıyla da gerekli uyarılar yapılacak.
Denetçiler tarafından kesilecek idari para cezalarının 30 gün içinde makbuz karşılığı Gelir ve Vergi Dairesi’ne ödenmesi halinde, söz konusu suç davasız halledilmiş olacak ve mahkemeye intikal ettirilmeyecek. Ancak 30 günlük sürede ceza ödenmezse, gerçek veya tüzel kişilerle yasada belirtilen yöneticiler hakkında yargısal işlem başlatılacak. Yasada suç sayılan bir eylemi iki veya daha çok kez işleyenlere, idari para cezası miktarı ve mahkemece verilecek para cezasının üst sınırı iki kat artırılarak uygulanacak.
Yasaya aykırı davranan tütün imalatçısı veya ithalatçıları, asgari ücretin 7 katına kadar para cezasına çarptırılacak. Satanlar ise asgari ücretin 2 katı tutarında idari para cezası ödeyecek. Bu suçların mahkemeye intikali halinde cezalar iki katına kadar artabilecek.
Sigara ve tütün paketlerinde bulunması yasak ifadeler yazan imalat ve ithalatçılar, yine asgari ücretin 7 katına; mahkemeye intikali halinde ise asgari ücretin 14 katına kadar para cezasına ve 3 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilecek.
Azami zifir, nikotin, karbonmonoksit limitlerinin üzerinde bu maddeleri içeren sigara ve tütün imal veya ithal edenler için asgari ücretin 7 katına kadar para cezası verilecek. Mahkemenin bu suça verebileceği cezalar ise asgari ücretin 14 katı ve 3 yıla kadar hapislik gibi ağır cezalara çıkacak.
Yasaklanmış mekanlarda sigara ve diğer tütün ürünlerini içenler, asgari ücretin onda biri oranında, yani bugünkü rakamlarla 119 YTL para cezasına çarptırılacak. Mahkemeye yansıyan suçların cezası asgari ücretine yarısına yükselecek.
Yasadaki “havalandırma sistemi kurulması, 18 yaşın altındakilere sigara satılmaması, sigaraya benzer ürünler üretilmemesi, satış belgesi bulundurma, satışta gerekli kurallara, radyo ve televizyonların uyarıcı filmler yayımlaması“ gibi kurallara uyulmaması halinde de asgari ücrete bağlı para cezaları verilecek. Bu suçların mahkemeye intikali ve mahkumiyet halinde cezalar artacak.
Cezalardan toplanacak paralar, Türk Hastaneleri İnşa ve Teçhizat Fonu’na aktarılacak.
“Tütün Ürünlerinin Zararlarından Korunma ve Denetim Yasası” yürürlüğe girmeden önce üretilen veya ithal edilen tütün ürünleri, yasa kurallarına bakılmaksızın 1 Ocak 2010’a kadar satılabilecek.
Yasanın yürürlüğe girmesinden sonra ithal edilecek tütün ürünlerinin ön izinleri, yasa kurallarına bakılmaksızın 6 ay içinde verilebilecek. Ancak süre sonunda ithal edilecek tütün ürünlerinin ön izinleriyle ilgili bu yasa kuralları uygulanacak.
Yaşlı bakım evleri, ruh ve sinir hastalıkları hastanesi, cezaevleri, şehirlerarası veya uluslararası güzergahlarda yolcu taşıyan denizyolu araçlarının güverteleri ile kumarhane, disko, gece kulübü ve sadece alkollü içki servisi yapılan bar ve birahanelerde, 1 Ocak 2010’a kadar yasa kurallarına bakılmaksızın tütün ürünleri tüketilebilecek ve bu tarihten sonra tüzük kuralları uygulanacak.
Alkollü içki satılsın veya satılmasın lokanta, kafeterya, büfe, kahvehane, pastane ve benzeri toplu tüketim yerlerinin kapalı alanlarında yasak, 1 Ocak 2010’da yürürlüğe girecek. Bu süreye kadar sadece 18 yaş üstü kişilerin girebileceği havalandırmalı özel bölümler ayrılacak.
Yasanın yasakladığı mevcut tabela, pano ve afişlerin 1 Ocak 2010’a kadar sahiplerince sökülüp toplanması gerekiyor.