Kelimeler boşuna seçilmiyor: Verimli değil, yararlı

Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin’in davetiyle gerçekleşen Kıbrıslı Rum Lider Nikos Hristodulidis ile görüşmesi sonrasında toplantının çok verimli olarak nitelendirilemeyeceğini ancak yararlı geçtiğini söylemesi ardından gözler “diplomasi diline” çevrildi.

“Hukukçu” kimliği ile göreve seçilerek gelen KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’ın “usul belli olmadan esası konuşmayacağım. Kuralları belirsiz bir maça çok çıktık. Usulsüz maç sırasında, kural bu muydu, yoksa o muydu diye didişmenin de hakemle çatışmanın da anlamı olmaz. Bu işleri çok yaptık… Annan Planı ve Crans Montana bu süreçlerin pik, zirve dönemleridir” ifadeleri de Erhürman’ın kullandığı kelimeleri dikkatlice seçtiğini gösteriyor.

Peki, özellikle Erhürman’ın kullandığı “verim” ile “yarar” kelimeleri ne anlama geliyor ve diplomatik dilde karşılıkları neler?

Devletler arası temaslarda kullanılan her ifade, yalnızca bir nezaket kalıbı değil; aynı zamanda siyasi pozisyonun, beklentinin ve güç dengesinin de yansımasıdır. Bu nedenle bir cumhurbaşkanının ya da dışişleri yetkilisinin görüşme sonrası kullandığı tek bir kelime bile dikkatle seçilir.

 “VERİMLİ” DEMEK, SOMUT ÇIKTI İDDİASIDIR

Diplomatik terminolojide bir görüşmenin “verimli” olarak tanımlanması, o temasın ölçülebilir, somut ve karşılıklı kazanım üreten sonuçlar doğurduğu anlamına gelir.

Bu; imzalanan bir protokol, üzerinde mutabakata varılmış bir takvim, netleşmiş bir yol haritası ya da bağlayıcı bir karar anlamı da taşıyabilir.

Bu nedenle bir cumhurbaşkanı, görüşme sonrası “verimli geçti” dediğinde, kamuoyuna dolaylı olarak şunu söylemiş olur:

“Bu görüşmeden elle tutulur sonuçlar çıktı ve bunların devamı gelecek.”

Ancak diplomaside her görüşme bu düzeye ulaşmaz.

“YARARLI” İFADESİ: TEMAS VAR, SONUÇ SINIRLI

Buna karşılık “yararlı” ifadesi, daha temkinli ve düşük taahhüt içeren bir diplomatik tanımlamadır.

İletişimin sürdürülmesi, tarafların pozisyonlarını yeniden aktarması, tansiyonun düşürülmesi ya da karşılıklı niyetlerin test edilmesi gibi dolaylı kazanımları kapsar. Nitekim Erhürman’ın dünkü basın toplantısında görüşmeye devam etmenin önemine değinerek bunun için her daim özel temsilciye gerek duyulmaması gerektiğine işaretle kullandığı ifadeler de bu “anlamı” pekiştiriyor.

Bu çerçevede “görüşme yararlı oldu” demek:

Kapılar kapanmadı, Diyalog sürdü, Taraflar birbirini yeniden dinledi anlamına gelir; ancak somut bir çıktı üretildiği iddiasını içermez.

“VERİMLİ DİYEMEM, YARARLI DİYEBİLİRİM” NE ANLAMA GELİR?

Diplomasi kulislerine yansıyan ve dikkat çeken bu ifade, aslında oldukça açık bir siyasi okuma sunuyor:

• Görüşme yapılmıştır
• Temas kopmamıştır
• Ancak beklentileri karşılayan bir sonuç henüz yoktur

Bu yaklaşım, özellikle çözümsüzlük, statü anlaşmazlığı ya da uzun süredir kilitlenmiş dosyaların konuşulduğu diplomatik süreçlerde sıkça tercih edilir.

Çünkü “verimli” demek, ileride atılamayan adımlar için siyasal bir yük oluşturabilir.

KELİMELERLE KURULAN DENGE

Diplomaside kelimeler, gerçeği gizlemek için değil; gerçeği dozunda söylemek için kullanılır. “Verimli” ile “yararlı” arasındaki fark da tam olarak burada ortaya çıkar. Biri sonuç iddiası taşırken, diğeri sürecin sürdüğünü ima eder.

Bu nedenle bir liderin, görüşme sonrası özellikle “yararlı” kelimesini tercih etmesi, yalnızca dilsel bir tercih değil; bilinçli bir diplomatik pozisyon beyanı…