İnsan Hakları Vakfı: Masumiyet karinesi basın özgürlüğünü ortadan kaldırmanın gerekçesi olamaz!

Kıbrıslı Türk İnsan Hakları Vakfı (KTİHV), Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası’na eklenen “Masumiyet Karinesinin İhlali” düzenlemesinin ifade ve basın özgürlüğü açısından kabul edilemez olduğunu belirtti.

Vakıf, kamu yararı taşıyan haberlerin suç haline getirilemeyeceğini vurgulayarak, düzenlemenin yeniden değerlendirilmesi çağrısı yaptı.

Vakfın yapmış olduğu açıklamanın tamamı şu şekilde:

"Fasıl 155 Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası’na eklenen “Masumiyet Karinesinin İhlali” başlıklı düzenleme, ifade özgürlüğü anlamında kabul edilebilir değildir.

Hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunmayan herkes masum sayılmalı; hiç kimse yargı süreci tamamlanmadan suçlu ilan edilmemelidir. Bu da tıpkı ifade özgürlüğü gibi Anayasa’da güvence altına alınmış bir temel hürriyettir. Ancak bu ilkenin korunması, paylaşılmasında ve yayılmasında kamu yararı olan haberlerin cezalandırılması sonucunu doğuracak şekilde yorumlanamaz. Kabul edilen düzenleme, mahkûm olmamış kişilerin isim ve fotoğraflarının paylaşılmasını cezai yaptırıma bağlamakta; basın, yayın, internet medyası ve sosyal medya aracılığıyla yapılan paylaşımlar bakımından ise daha ağır cezalar öngörmektedir. Bu haliyle düzenleme, özellikle gazeteciler ve yurttaş gazeteciliği bakımından ciddi bir caydırıcı etki yaratma riski taşımaktadır. Elbette böyle bir durumun basın özgürlüğüne, ifade özgürlüğüne ve haber verme hakkına büyük zararlar vereceği, somut olaylarda bunları işlemez hale getireceği ortadadır.

Düzenlemeyle ilgili en önemli konu belki de düzenlemede kamu görevlileri, siyasi kişiler veya kamuya mal olmuş kişiler bakımından hiçbir ayrım yapılmamış olmasıdır. Oysa yolsuzluk, görevi kötüye kullanma, kamu kaynaklarının kullanımı, polis şiddeti veya siyasi sorumluluk doğuran olaylar gibi konularda basının haber verme hakkı, toplumun da haber alma hakkı vardır. Bu tür olayların haberleştirilmesi ile bir kişinin suçlu ilan edilmesi aynı şey değildir. Soruşturma ve dava süreçleriyle ilgili haber niteliğindeki paylaşımların bu şekilde kısıtlamalara tabi tutulması basını haber veremez, gazetecilik yapamaz hale getireceği gibi, özgür bir iklimde bu konuların tartışılabileceği ortamları yitirmek kamuoyunda demokratik tartışma ortamını baltalayacak, ortadan kaldıracaktır.

Masumiyet karinesini koruma gerekliliği, ifade özgürlüğünü, basın özgürlüğünü ve halkın haber alma hakkını özünden zedeleyecek biçimde anlaşılamaz. Ceza tehdidi, özellikle hapis cezası ihtimali, basın üzerinde otosansür yaratır ve kamusal denetimi zayıflatır. Bir hakkın kullanılmasının imkansız hâle getirilerek sınırlandırılması da Anayasaya aykırılık teşkil eden bir öze dokunma yasağı örneğidir. Bir hukuk devletinde hiçbir hak bu şekilde sınırlandırılamaz.

KTİHV olarak yetkili makamları, söz konusu düzenlemeyi insan hakları, ifade özgürlüğü ve basın özgürlüğü ilkeleri çerçevesinde ve ivedilikle yeniden değerlendirmeye çağırıyoruz. Kamu yararı taşıyan haberler suç haline getirilemez; gazetecilik faaliyeti ceza tehdidi altında yürütülemez"

NE OLMUŞTU?

Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu’nda Pazartesi günü kabul edilen “Birleştirilmiş Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasa Tasarısı” kapsamında, kamuya mal olmuş kişiler dahil olmak üzere mahkemelerde fotoğraf çekilmesi ve açık isim kullanılması yasaklanmıştı.