Ayer Yarkıner, uyardı: Araç yaşlandıkça yangın riski artıyor!

Makina Mühendisleri Odası Başkanı Ayer Yarkıner, Kıbrıs Postası’na yaptığı değerlendirmede araç yangınlarına ilişkin önemli açıklamalarda bulundu.

Yarkıner, araç yaşlandıkça elektrik kablolarının izolasyonlarının sertleştiğini, yakıt hortumlarının çatladığını ve yakıt kaçaklarının arttığını belirterek, bu durumun özellikle motor bölmesinde kısa devre, aşırı ısınma ve yakıt sızıntısı kaynaklı yangın riskini artırdığını ifade etti.

Uluslararası sigorta ve yangın istatistiklerine göre 10 yaş üzerindeki araçlarda yangın riskinin yeni araçlara göre birkaç kat daha yüksek olduğunu söyleyen Yarkıner, buna rağmen yaşlı araç ithalatının yangın riski yüksek araç parkını artırdığını kaydetti.

Yarkıner, ithal edilen veya kullanımda olan araçlarda motor, şasi ve üretici standartlarındaki elektrik ve yakıt sistemlerine yapılan müdahalelerin de risk oluşturduğunu belirtti.

Ülkede kullanılan hasarlı veya kazalı araçların birleştirilmesi, şasi ve motor değişimleri, yakıt kaçakları, batarya hasarları, sonradan eklenen elektrikli üstyapılar ve standart dışı kablolama uygulamalarının özellikle sıcak iklimle birleştiğinde yangın riskini yükselttiğini vurguladı.

Elektrikli araçlara da değinen Yarkıner, bu araçların genel olarak içten yanmalı motorlara göre daha düşük yangın oranına sahip olduğunu ancak şarj altyapısı ve ithal süreçlerinde standart eksikliklerinin risk yarattığını söyledi.

Orijinal olmayan şarj cihazları, hasarlı kablolar, yetersiz elektrik tesisatları ve batarya arızalarının ciddi risk oluşturduğunu belirten Yarkıner, elektrikli araçların güneş altında şarj edilmesinin de sakıncalı olduğunu ifade etti.

Yarkıner, araç yangınlarının en sık motor bölgesinde ortaya çıktığını belirterek, yağ ve yakıt buharı, egzoz ısısı ve kaçakların tutuşmaya neden olabildiğini, kısa devrelerin de yangını tetiklediğini söyledi.

Bakım eksikliğinin önemli bir risk faktörü olduğuna dikkat çeken Yarkıner, bakımsız araçlarda yağ ve yakıt kaçakları, fren arızaları ve lastik ısınmasının yangın ihtimalini artırdığını kaydetti.

Klima sistemlerinin de motora ek yük getirdiğini ifade eden Yarkıner, özellikle soğutma sistemi sorunlu araçlarda motor ısısının yükselmesiyle yangın riskinin artabileceğini belirtti.

Ağır vasıtalarda da risklere değinen Yarkıner, kamyon ve otobüslerde hatalı üstyapı tadilatları, aşırı yükleme, fren sorunları ve lastik basıncı dengesizliklerinin yangın riskini artırdığını söyledi.

Otobüs yangınlarının çok daha ağır sonuçlar doğurduğunu belirten Yarkıner, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler regülasyonlarına dikkat çekerek UNECE R107, R118, R66, R10 ve R100 standartlarının önemine işaret etti.

Bu standartların yalnızca yangını söndürmeyi değil, yangının oluşmasını önlemeyi ve yolcu güvenli tahliyeyi hedeflediğini belirten Yarkıner, bu kurallara uygun olmayan araçların toplu taşımada kullanılmaması gerektiğini ifade etti.

Araç muayenelerinin tek başına yeterli olmadığını da vurgulayan Yarkıner, denetimlerin teknik mevzuatla desteklenmesi gerektiğini söyledi.

Araç yangınlarının ithalat aşamasından hurdaya ayrılma sürecine kadar kapsamlı bir mevzuatla ele alınması gerektiğini belirten Yarkıner, ucuz araç temininin güvenlik gerekçesi olamayacağını ifade etti.

Araç sahiplerine de uyarılarda bulunan Yarkıner, özellikle 3 yaş üzeri araçların yetkili servislerde kontrol edilmesi gerektiğini, geri çağırma kampanyaları tamamlanmamış araçların tercih edilmemesi gerektiğini söyledi.

Yarkıner, "Yaşlı araçların daha çok fosil yakıtlı araçlar olması nedeniyle elektrikli araç yangın oranının düşük olabileceği değerlendirilmektedir" dedi.

Yaz aylarında ise araçlarda yakıt kaçağı ve elektrik kontrollerinin yapılması gerektiğini belirten Yarkıner, duman, yanık kokusu veya hararet artışı durumunda aracın kullanılmaması gerektiğini vurguladı.

Elektrikli araçlara ilişkin değerlendirmesinde Yarkıner, 60 derece üzerindeki sıcaklıkların batarya güvenliği açısından risk oluşturduğunu ve bu nedenle sıcak havalarda güneş altında şarjın önerilmediğini ifade etti.

Seyir halindeyken duman veya yanık kokusu hissedilmesi durumunda aracın derhal güvenli alana çekilmesi, soğutulması ve servise götürülmesi gerektiğini de sözlerine ekledi.

Yarkıner, araç yangınlarının düzenli bakım, doğru kullanım, standartlara uygun ithalat ve etkin denetimlerle büyük ölçüde önlenebileceğini belirtti.

Yarkıner'in tam açıklaması şöyle:

Makina Mühendisleri Odası Başkanı Ayer Yarkıner’in tam açıklaması şöyle:

"Araç yaşlandıkça; elektrik kablolarının izolasyonları sertleşmekte, yakıt hortumları çatlamakta, yakıt kaçakları artmaktadır. Bu durum özellikle motor bölmesinde kısa devre, aşırı ısınma ve yakıt sızıntısı kaynaklı yangın risklerini artırmaktadır. Uluslararası sigorta ve yangın istatistikleri, 10 yaş üzerindeki araçlarda yangın riskinin yeni araçlara göre birkaç kat daha yüksek olduğunu göstermektedir. Buna rağmen ülkemize ithal izni olmadan yaşlı araçların ithali yapılmıştır ve yaşlı araç ithali ile araç yangın riski de artmıştır. Diğer ülkelerde ekonomik ömrünü doldurmuş araçların ülkeye ithalleri de yangın riskli araç popülasyonunu artırmaktadır. Yine ülkemize ithal edilen veya ülkemizde kullanımda olan araçların; motor, şasi, üretici standartlarındaki elektrik devreleri, yakıt sistemleri, klima donanımları tadil edilerek veya elektrik sistemlerindeki yanlış, yetersiz bakım onarım ile yangın riskleri artmaktadır. Yangın muhtemel sebepleri çok aşikardır fakat önlem alınmamakta ısrar edildiği de aşikardır.

Ülkemize kullanılmış ithal edilen; hasarlı/kazalı aracın birleştirilmesi, şasi, motor ve gövde sistemi değiştirilmesi, ortaya çıkan yakıt kaçağı ve/veya gözle ayırt edilmesi zor yakıt terlemeleri, buharlaşması, batarya hasarı, batarya yönetim sistemi arızası, sonradan takılan ses sistemleri gibi elektrikli ilave üstyapılar, standart dışı kablolama uygulamaları da ülkemizin sıcak iklimi ile birleştiğinde çok yüksek araç yangın risklerine neden olmaktadır.

Elektrikli araçlar genel olarak içten yanmalı araçlardan daha düşük yangın oranlarına sahip olsalar da, şarj altyapısında ve bu araçların ithalinde de standart şartlar olmaması önemli riskler yaratmaktadır. Ülkemizde elektrikli araç sayısı arttıkça; orijinal olmayan şarj cihazları, hasarlı şarj kabloları, kesiti yetersiz uzatma kabloları, yetersiz tesisatlar, hasarlı batarya, hasarlı batarya yönetim sistemi çok yüksek yangın riskine neden olacaktır. Kullanılmış elektrikli araçların ithalinde yasal mevzuat hazırlanarak “garanti süresi dolan elektrikli araçların” ülkeye ithali durdurulmalıdır. Elektrikli araçlar ülkemizde güneş altında şarj edilmeleri risklidir. 60 derece sıcaklık batarya yangın riskine neden olur.

10 yaşından büyük, yetkisiz bakım onarımları yapılan veya zamanında gerekli bakımları yapılmayan, onaysız tadil edilen, uygunluk teyidi olmadan ülkeye ithal edilen araçlar en çok yangın riski altındaki araçlardır.

Otobüs yangınları ve toplu taşıma araçlarındaki riskler: Araç yangınları içerisinde en ağır sonuçlar doğurabilecek olanlar otobüs ve yolcu taşıma araçlarında meydana gelen yangınlardır. Bir otomobil yangınında genellikle birkaç kişi risk altındayken, bir otobüs yangınında onlarca yolcu aynı anda tehlike altında kalabilmektedir. Otobüs yangınlarının en önemli sebebi; yaşlanma ile kısa devre arızalarının artması, elektrik sistemlerinde tadilatlar, orijinalinde olmayan üstyapı montajlarında uygunsuz tesisat kullanmaktır. Bu nedenle gelişmiş ülkelerde otobüslerin yangın güvenliği diğer araç sınıflarına göre çok daha sıkı kurallara bağlanmıştır.

Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler regülasyonlarında: UNECE R107 – Otobüs genel güvenlik regülasyonu, UNECE R118 – İç kaplama ve malzemelerin yanıcılık performansı, UNECE R66 – Devrilmeye karşı yapısal dayanım, UNECE R10 – Elektriksel elektromanyetik uyumluluk, UNECE R100 – Elektrikli araç güvenliği (tüm araç sınıfları için). Bu regülasyonlar yalnızca yangının söndürülmesini değil, yangının oluşmasının önlenmesini ve yangın halinde yolcuların güvenli tahliyesini amaçlamaktadır.

Hemen: Bu regülasyonlara uygun olmayan yolcu taşıyan araçların ülkeye ithaline ve T izni verilmemeli, verilen araçların da bir plan ile kimseyi mağdur etmeden kullanım koşulları ve şartları belirlenmelidir. Toplu taşıma ve T izinli otobüs hizmetlerinde “bu regülasyonlar için olmazsa olmaz” prensibi uygulanmalıdır.

Ağır vasıtalarda lastik ve fren kaynaklı yangın riskleri: Kamyon, çekici ve römorklar; hatalı üstyapı tadilatları, kapasitesinin üzerinde yükleme, hatalı/sıkışık fren ayarı, eşit ve doğru olmayan lastik basınçları, hatalı yük ve hız özellikleri, yüksek hız, uzun fren mesafeleri ve yüksek dingil yükleri, eskimiş ve arızalı donanımlar gibi durumlar yangın riskini artırmaktadır.

Muayene ve yol denetimi yangın güvenlik riski için tek başına yeterli değildir: Araç muayeneleri ve polis denetimleri son derece önemlidir. Ancak araç yangınlarının önlenmesi muayene istasyonları veya polis denetimleri ile mümkün değildir. Denetim yapan polislerin emeği teknik tedbirlerle desteklenmelidir. Polisin yürüttüğü denetimler gerekli mevzuat ile desteklenmelidir. Araç yangınları da tıpkı trafik kazaları gibi önlenebilir olaylardır. Bu maksatla alınacak tedbirler, aracın ithal izni safhasında “güvenli araç olma zorunluluğundan” başlayarak hurdaya ayrılacağı sürece kadar yeterli mevzuat ve insan hayatını merkeze alan kamu politikalarından geçmektedir. Kullanılmış araç “ucuz tedarik maliyeti” geçerli ve yeterli neden olarak kabul edilmemelidir. Araç yangınlarının önlenmesi konusunda ülkemizin sahip olduğu ve denetlemenin de yapıldığı bir mevzuat yoktur.

Araç yangınlarını önlemek için kullanıcıların alması gereken acil tedbirler: 3 yaş üzeri araç satın alırken mutlaka yetkili bayide tam uygunluk kontrolleri yapılmalı, geri çağırma işlemleri eksik olan araçlar ve kazalı/motor/şasi donanımları değiştirilmiş, tadil edilmiş araçlar satın alınmamalıdır. 3 yaşından büyük ithal edilen ve uygunluk denetimi olmayan araçların kaydında ve muayenesinde de regülasyon eksikliğinden kaynaklanan denetimsizlik araçların yangın riskini de güvenli kullanım riskini de artırmaktadır. Kullanılmış ithal edilen araçların “yetkili bayisinden uygunluk belgesi olmadığı müddetçe”, geri çağırma kampanyaları yapıldığına dair muteber bir ispat olmadığı müddetçe bu araçların güvenlik sorunu olacağı çok kuvvetle muhtemeldir.

Yaz mevsiminde araç sahipleri; yangın güvenlik kontrolü için yetkili servislerinde yakıt kaçağı ve kısa devre muhtemel riskleri açısından kontrolleri yaptırmalı, günlük kullanım öncesi de bizzat kaçak ve hasar kontrolü yapmalı, arızalı aracı kullanmamalıdır. Araç sigorta sisteminde arızalı sigorta yerine uygunsuz bağlantılar yapılmamalı/yaptırılmamalı, varsa düzeltilmelidir. Özellikle motor hararet göstergesinde olağan dışı yükselmeler, duman oluşumu veya yağ-yakıt kokusu tespiti durumunda araç kullanımına devam edilmemelidir.

Düzenli bakım, doğru kullanım, güvenli ithalat politikaları, standartlara uygun araçlar ve tamiratlar, etkin teknik denetimler ve çağdaş güvenlik mevzuatı ile araç yangınlarının önemli bir kısmı önlenebilir.

Sıcak hava tek başına araç yangınına sebep olabilir mi, yoksa genellikle başka bir teknik arıza ile mi birleşir? Arıza olmadan ülkemizdeki yaz ayları sıcaklıkları benzinli ve dizel araçlarda yangına neden olmaz. Ancak elektrikli araçlar güneş altında şarj edilmeleri tavsiye edilmez.

En çok hangi araç sistemlerinde yangın riski ortaya çıkıyor? (Elektrik tesisatı, yakıt sistemi, klima vb.) Araç yangınları en çok motor kabinlerinde ortaya çıkar. Yağ–yakıt buharı, egzoz sıcaklığı, izole edilmemiş egzoz manifoldu sistemi özellikle kaçak yakıt buharının tutuşmasına neden olur. Kaçak yakıt esnasında kısa devre de yangına sebep olur.

Bakımsız araçlar ile düzenli bakımı yapılan araçlar arasında yangın riski açısından ne kadar fark var? Bakımsız veya hatalı bakım araçlar, yağ yakıt kaçağı, fren arızası, lastik ısınması gibi yangının birincil nedenlerini oluşturur.

Özellikle klima kullanımının yoğun olduğu yaz aylarında, klima sistemleri yangın riskini artırır mı? Klima kullanımı da motora ilave yük getirmekte, soğutma donanımı sorunlu araç motorunun erken ısınmasına, yakıt buharına, yüksek sıcaklık nedeniyle elektrik kablo izolasyonu bozulmasına ve kısa devreye etki etmektedir.

Araç sahiplerinin günlük kullanımda alabileceği en basit ama etkili önlemler nelerdir?

Uzun yol öncesi yapılması gereken kontroller arasında yangın riskini azaltan kritik noktalar hangileridir? Otomobil yangın riski kış aylarında uzun süreli kullanıma ihtiyaç duyabilir, fakat yaz aylarında 40 derecenin üzerinde güneş altında park edilen araç hareketsiz halde iken bile yakıt buharı nedeniyle tutuşabilir. Özellikle benzin yakıtlı araçlar için bu durum çok önemlidir. Elektrikli araçlarda ise 60 derecenin üzerinde batarya güvenli sıcaklık sınırı aşılmış olur. Bu da yangın riskini beraberinde getirir. Elektrikli araçların sıcak yaz günlerinde güneşe açık alanlarda şarj edilmemelidir. Kapalı alanlarda ve üretici standartındaki şarj sistemi ile şarj edilmelidir.

Araçlarda kullanılan yan sanayi veya kalitesiz parçaların yangın riskine etkisi nedir? Yan sanayi parçaların en önemli dezavantajı “zamanından evvel kopmak, kırılmak, çatlamak, kemikleşmek” gibi etkenlerdir. Motor bölümündeki plastik olan fakat orijinal olmayan parçalar da bu nedenle erken dökülerek yakıt kaçağına, kısa devreye ve yaşlanma etkisi ile kolay tutuşmaya müsaittir.

Elektrikli ve hibrit araçların yaygınlaşmasıyla birlikte yangın riskinde farklılık oluştu mu? Henüz bu konuda ülkemizde bir tecrübe yaşanmadı. Fakat elektrikli araç sayısı arttıkça yangınları da artacaktır. Bu nedenle elektrikli araç park alanlarında da ilave tedbirlere ihtiyaç vardır. Elektrikli araç yangınlarının karakteristiği fosil yakıtlı araçlar ile aynı değildir, kapalı alanda batarya yangınında zehirlenme olasılığı da çok yüksektir. Bu konular ile ilgili alınması gereken tedbirler ve eğitimler vardır.

Seyir halindeyken araçta duman veya yanık kokusu fark edildiğinde sürücüler nasıl hareket etmeli? Böyle bir durumda araç hemen güvenli bir alana çekilmeli, soğuması beklenmeli ve çekici ile yetkili servisine götürülmeli, yani kullanılmamalıdır."