Kıbrıs dosyasında değişmeyen gelenek: Tüm BM Genel Sekreterleri adaya geldi

Kıbrıs sorunu, Birleşmiş Milletler tarihinin en uzun soluklu dosyalarından biri olmaya devam ederken, görev yapan tüm BM Genel Sekreterleri de çözüm arayışları kapsamında adayı ziyaret etti.

Kimisi yeni bir çözüm planı sundu, kimisi liderleri müzakereye teşvik etti, kimisi kritik zirvelere başkanlık yaptı.

Şimdi ise gözler, görev süresi yılsonunda dolacak olan Antonio Guterres’in göreve geldikten sonraki ilk Kıbrıs ziyaretinde…

Dünyanın pek çok noktasında, başta Gazze olmak üzere “başarısızlık” ve “hayal kırıklığı “ile anılan BM’nin Portekizli Genel Sekreteri diplomat Guterres, 1 Ocak 2017’de göreve başlamasına rağmen görev süresi boyunca Kıbrıs’a hiç gelmemişti.

GELENEĞE YENİ HALKA

27-29 Temmuz 2026’da gerçekleştireceği ziyaret, onun adadaki ilk ziyareti olacak.

2010’daki Ban Ki-moon ziyaretinin üzerinden tam 16 yıl geçmiş olacak.

Guterres’in 27 Temmuz’da başlayacak ziyareti, bu geleneğin en yeni halkası olacak. Yıl sonunda görev süresi dolacak olan Guterres, adeta bir “veda ziyareti” niteliği taşıyacak bu temaslarla Kıbrıs dosyasına son bir kez daha sahip çıkıyor.

HEPSİ GELDİ… ŞİMDİ SIRA GUTERRES’TE

Kıbrıs sorunu, onlarca yıldır Birleşmiş Milletler gündemindeki en önemli uluslararası ihtilaflardan biri olmayı sürdürüyor.

Bu süreçte görev yapan tüm BM Genel Sekreterleri, ya çözüm planı hazırlamak, ya müzakere sürecini yeniden canlandırmak ya da tarafları siyasi uzlaşıya teşvik etmek amacıyla Kıbrıs’a geldi.

Görev süresi yıl sonunda dolacak olan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de, göreve başlamasından yaklaşık on yıl sonra ilk kez adaya geliyor. Guterres’in 27 Temmuz’da adaya gelmesi, 28-29 Temmuz tarihlerinde temaslarda bulunması bekleniyor.

Guterres’e ziyaretinde BM Siyasi ve Barışı İnşa İşlerinden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Rosemary DiCarlo ile BM Barış Operasyonlarından Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Jean-Pierre Lacroix da eşlik edecek.

İLK KEZ GELİYOR

2017 yılında göreve başlayan Antonio Guterres, bugüne kadar Kıbrıs konusunda birçok kritik zirveye başkanlık etti.

2017’de Crans-Montana Konferansı’na bizzat katılan Guterres, kamuoyunda “Guterres Çerçevesi” olarak bilinen altı başlıklı öneri paketini de taraflara sunmuştu. Ancak bugüne kadar Genel Sekreter sıfatıyla adaya resmi bir ziyaret gerçekleştirmemişti.

BAN Kİ-MOON GELEREK “CESARET, ESNEKLİK, VİZYON VE UZLAŞMA RUHU” TAVSİYE ETTİ

Antonio Guterres’in selefi Ban Ki-moon (2007-2016), görev süresi boyunca Kıbrıs sorununa özel önem veren Genel Sekreterlerden biri oldu.

Görev süreci boyunca KKTC Cumhurbaşkanlarından Talat, Eroğlu ve Akıncı ile de çeşitli zirvelerde görüştü.  

Ban Ki-moon, 31 Ocak 2010’da adaya gelerek dönemin Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat ile Rum Yönetimi lideri Dimitris Hristofyas ile görüşmüş, taraflara “Karşılıklı kabul edilebilir çözüm, cesaret, esneklik, vizyon ve uzlaşma ruhu gerektiriyor” mesajını vermişti.

Ban Ki-moon daha sonra müzakere süreçlerinin kritik aşamalarında New York ve Cenevre’de liderlerle birçok kez bir araya gelirken, görev süresi boyunca Kıbrıs dosyasını BM gündeminin ön sıralarında tuttu.

KOFI ANNAN ADINI PLANA VERDİ

1997-2006 yılları arasında görev yapan Kofi Annan ise Kıbrıs tarihine kendi adını taşıyan “Annan Planı” ile geçti.

Annan, çözüm sürecini bizzat yönetti, taraflarla defalarca görüştü ve 2004 referandumuna giden sürecin mimarı oldu.

Hazırladığı kapsamlı çözüm planı, Kıbrıs Türk tarafınca kabul edilirken Rum tarafında reddedildi ve çözüm girişimi sonuçsuz kaldı.

BOUTROS-GHALİ “FİKİRLER DİZİSİ”Nİ ORTAYA KOYDU

1992-1996 yılları arasında görev yapan Boutros Boutros-Ghali de Kıbrıs sorununda önemli diplomatik girişimlere imza attı.

Boutros-Ghali’nin hazırladığı “Fikirler Dizisi (Set of Ideas)”, iki toplumlu ve iki bölgeli çözüm modelinin temel referans belgelerinden biri olarak uzun yıllar müzakerelerde gündemde kaldı.

PÉREZ DE CUÉLLAR DA MÜZAKERELERİN AKTÖRÜYDÜ

1982-1991 yılları arasında görev yapan Javier Pérez de Cuéllar da Kıbrıs müzakerelerinin önemli aktörlerinden biri oldu.

Görev süresi boyunca tarafları defalarca aynı masa etrafında buluşturan Cuéllar, BM parametrelerinin şekillenmesinde etkili isimlerden biri olarak kayıtlara geçti.

ORTAK NOKTA, LİDERLERİ MASADA TUTMA ÇABASI

Kıbrıs sorunu boyunca görev yapan BM Genel Sekreterlerinin yöntemleri farklı olsa da ortak hedef değişmedi.

Kimi kapsamlı çözüm planı hazırladı, kimi tarafları cesaretlendirdi, kimi ise güven artırıcı adımlarla müzakere zeminini canlı tutmaya çalıştı.

Temmuz sonunda adaya gelecek Antonio Guterres’in ziyaretinin de, yeni bir 5+1 formatındaki genişletilmiş toplantı öncesinde tarafların pozisyonlarını netleştirmeye ve diyalog sürecini canlı tutmaya yönelik diplomatik hazırlığın önemli bir parçası olması bekleniyor.

Boutros-Ghali’den Guterres’e kadar görev yapan dört BM Genel Sekreteri’nin tamamı, Kıbrıs sorununa müdahil olmak ve çözüm arayışına doğrudan katkı sunmak için adaya geldi.

Her biri kendi döneminin şartlarında, tarafları müzakere masasında tutmak, yeni bir plan sunmak veya mevcut sürece ivme kazandırmak amacıyla Kıbrıs’ı ziyaret etti.