Tuğberk Kaya: Dijital dönüşüm uzun vadeli bir devlet politikası olmalı
E-devlet uzmanı akademisyen Doç. Dr. Tuğberk Kaya, dijital dönüşümün uzun vadeli bir devlet politikası olarak ele alınması gerektiğini belirterek Kuzey Kıbrıs için ulusal yapay zeka stratejisinin 2027 yılı içinde hazırlanması çağrısında bulundu.
E-devlet uzmanı akademisyen Doç. Dr. Tuğberk Kaya, BRT1'de Doç. Dr. Burak Erkut'un hazırlayıp sunduğu “Girişimcilik ve İnovasyon” programına konuk olarak kamuda inovasyon, dijital dönüşüm, elektronik devlet uygulamaları ve yapay zekanın kamu yönetiminde kullanımı hakkında değerlendirmelerde bulundu.
Doç. Dr. Tuğberk Kaya, kamuda inovasyonun yalnızca teknolojik yeniliklerle sınırlı olmadığını belirterek dijital dönüşümün devlet politikası olarak ele alınması gerektiğini söyledi. Kaya, Kuzey Kıbrıs’ın yeni teknolojilerin test edilebileceği bir laboratuvar olarak değerlendirilmesini ve 2027 yılı içerisinde ulusal yapay zeka stratejisinin hazırlanmasını önerdi.
Kamuda inovasyonun ürün ve süreç inovasyonu olmak üzere iki temel başlıkta ele alınabileceğini belirten Kaya, E-Devlet Kapısı mobil uygulamasını ürün inovasyonuna örnek gösterdi. Vatandaşların kamu hizmetlerine mobil uygulama aracılığıyla erişebilmesinin yeni bir hizmet sunma biçimi olduğunu ifade eden Kaya, süreç inovasyonunun ise mevcut hizmetlerin nasıl daha iyi hale getirilebileceğiyle ilgili olduğunu kaydetti.
İnovasyonun sürekli gelişim anlayışıyla ele alınması gerektiğini vurgulayan Kaya, “En iyi sistemi, en iyi metodu, en iyi tasarımı yapın. Birkaç gün sonra bunu yenilemek zorunda kalacaksınız” dedi.
"DİJİTALLEŞME İLE DİJİTAL DÖNÜŞÜM ARASINDAKİ FARK"
Dijitalleşme ile dijital dönüşümün birbirinden ayrılması gerektiğini belirten Kaya, bu süreci üç aşamada değerlendirdi. Analog ortamda yürütülen işlemlerin dijital ortama aktarılmasını ilk aşama olarak nitelendiren Kaya, hizmetlerin web portalı, internet sitesi veya mobil uygulama aracılığıyla sunulmasının ise dijitalleşme olduğunu söyledi.
Dijital dönüşümün asıl hedefinin sistemlerin birbirleriyle entegre çalışması ve vatandaşların fiziksel işlemlere ihtiyaç duymadan hizmet alabilmesi olduğunu ifade eden Kaya, Estonya ve Birleşik Krallık örneklerini verdi.
Estonya'da bir çocuğun doğumuyla birlikte annenin alması gereken izinlerin ve yararlanabileceği yardımların otomatik olarak ilgili sistemlere aktarıldığını anlatan Kaya, Birleşik Krallık'ta ise vatandaşların tek bir portal üzerinden yaklaşık 10 dakikada pasaport başvurusu yapabildiğini ve pasaportlarının yaklaşık iki haftada evlerine ulaştığını belirtti.
Kaya, “Bir servisi açalım ama o servisten sonra bir çıktı almak zorunda kalıp diğer bir daireye götürmek zorunda kalalım. O çıktı belgesini yanımızda taşımak zorunda kalan durum aslında bir dijital dönüşüm değildir. Evet, ilk aşamalarıdır ama nihai hedefimiz sistemlerin birbirini görebilmesi, sistemlerin entegre olmasıdır” ifadelerini kullandı.
Dijital dönüşümün yalnızca belgelerin elektronik ortama aktarılmasıyla tamamlanamayacağını kaydeden Kaya, e-imza gibi uygulamalarla işlemlerin fiziksel belge ve çıktı gerektirmeden yürütülmesinin önemine işaret etti.
"DİJİTALLEŞME DEVLET POLİTİKASI OLMALI"
Kamuda inovasyonu harekete geçiren unsurlara da değinen Kaya, özel sektörde rekabetin şirketleri yenilik yapmaya zorladığını, kamu kurumlarında ise vatandaşların beklentileri ve memnuniyetinin önemli bir itici güç olduğunu belirtti.
Teknolojiyle büyüyen ve ilk çözümü dijital ortamda arayan yeni bir neslin bulunduğunu ifade eden Kaya, vatandaşların farklı ülkelerdeki teknolojik gelişmeleri yakından takip ettiğini ve benzer hizmetleri kendi ülkelerinde de talep ettiğini söyledi.
Kamu hizmetlerinde teknolojik altyapı kadar yönetim anlayışının da önemli olduğunu vurgulayan Kaya, “Digital by default”, yani ilk olarak dijitali düşünme prensibinin kamu yönetiminde benimsenmesi gerektiğini kaydetti.
Dijitalleşmenin devlet politikası olarak ele alınması gerektiğini belirten Kaya, turizm ve eğitim gibi alanlarda uzun vadeli planlamalar yapıldığı gibi dijital dönüşüm için de 10, 15 ve 20 yıllık planlar hazırlanmasının önemine dikkat çekti.
Kaya, kamu hizmetlerinde veriye dayalı karar alma anlayışının yerleşmesi gerektiğini de belirterek, hizmet kapasitesinin ve ihtiyaçların istatistiksel veriler doğrultusunda planlanmasının verimliliği artıracağını ifade etti.
"KURUMSAL HAFIZA DİJİTAL DÖNÜŞÜMÜN PARÇASI"
Kamu çalışanlarının günlük işleyişini kolaylaştıran küçük yeniliklerin de inovasyon kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirten Kaya, kurumların devamlılığı açısından kurumsal hafızanın önemine işaret etti.
Elektronik Belge Yönetim Sistemi'nin bu açıdan önemli bir uygulama olduğunu söyleyen Kaya, sistem üzerinden 10 yılda 8 milyondan fazla doküman üretildiğini belirtti.
Kamu çalışanlarının ve yöneticilerin zaman içerisinde değişebildiğini ancak kurumların geçmiş yazışmalarının ve belgelerinin güvenli biçimde saklanmasının devamlılık sağladığını ifade eden Kaya, bu tür uygulamaların kurumsal hafızayı güçlendirdiğini kaydetti.
"DİJİTAL HİZMETLERİN BENİMSENMESİ İÇİN FARKINDALIK GEREKİYOR"
Elektronik devlet uygulamalarının başarısının yalnızca üretilen belge sayısı veya teknolojik altyapı yatırımlarıyla ölçülemeyeceğini belirten Kaya, vatandaşların bu hizmetleri benimsemesinin de önemli olduğunu söyledi.
Dijital çözümleri ilk tercih olarak gören kuşaklarla dijital teknolojilerle sonradan tanışan kuşaklar arasında farklılıklar bulunduğunu ifade eden Kaya, bazı vatandaşların devlet dairelerine gitmeyi aynı zamanda bir sosyalleşme imkanı olarak görebildiğini belirtti.
Bu nedenle vatandaşların dijital hizmetleri kullanmaya zorlanmaması, bunun yerine dijital işlemlerin daha hızlı, daha ekonomik ve daha verimli olduğunun gösterilmesi gerektiğini kaydeden Kaya, farkındalık çalışmalarının önemine dikkat çekti.
Kamu hizmetlerinin dijital ortama taşınmasının trafik yoğunluğu, zaman kaybı ve ekonomik maliyetler açısından da olumlu sonuçlar doğuracağını ifade eden Kaya, çevresel etkilerin de göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi.
"DİJİTAL KATILIM DEMOKRASİYİ GÜÇLENDİREBİLİR"
Dijital teknolojilerin yalnızca belge alma, başvuru yapma ve ödeme gerçekleştirme gibi hizmetlerde değil, vatandaşların karar alma süreçlerine katılımında da kullanılabileceğini belirten Kaya, dijital katılımın kapsayıcı yönetim açısından önem taşıdığını ifade etti.
Şili'deki çevrim içi tartışma ve katılım uygulamalarını örnek gösteren Kaya, yasa tasarılarının dijital ortamda tartışılmasının vatandaşların görüşlerini açıklamasına, karşıt fikirlerin değerlendirilmesine ve daha kapsayıcı kararlar alınmasına imkan sağlayabileceğini söyledi.
Kaya, “Karar alma süreçlerinde görüşüm de alınıyor, ben dinleniyorum. Karşıt fikrimi söylüyorum, karar verici de bunları fikrine kattığı zaman daha kapsayıcı bir karar veriyor” dedi.
COVID-19 döneminde gerçekleştirdiği bir araştırmada 600'ün üzerinde katılımcıya ulaştığını belirten Kaya, araştırmada öne çıkan sonuçlardan birinin karar vericilerin sosyal medyadaki tepkilere göre kararlarını değiştirebilmesi olduğunu aktardı.
Dijital katılım mekanizmalarının yalnızca vatandaşlara değil, ülkede yaşayan yabancı bireylere de görüşlerini iletme imkanı sunabileceğini belirten Kaya, bunun demokrasi ve kapsayıcılık açısından önemli olduğunu kaydetti.
DİJİTAL EŞİTSİZLİĞE KARŞI KAMUSAL ÇÖZÜMLER
Dijital dönüşümün yeni eşitsizlikler yaratmaması gerektiğini de vurgulayan Kaya, dijital becerileri sınırlı olan veya teknolojik cihazlara erişemeyen bireylerin kamu hizmetlerinin dışında kalmaması gerektiğini söyledi.
Bu kapsamda üç temel çözüm önerisi sıralayan Kaya, dijital becerilerin geliştirilmesi için yerel yönetimler ve devlet tarafından eğitimler verilmesini, internet erişiminin yaygınlaştırılmasını ve kamusal alanlarda internet hizmeti sunulmasını önerdi.
Ayrıca teknolojik cihazlara sahip olmayan vatandaşların da elektronik devlet hizmetlerinden yararlanabilmesi için kioskların kurulabileceğini belirten Kaya, bu cihazların belediyelerde, meydanlarda ve muhtarlıklarda hizmete sunulabileceğini ifade etti.
Kaya, kiosklar aracılığıyla vatandaşlara bir görevlinin rehberlik edebileceğini ve kişisel cihazı bulunmayan bireylerin de elektronik hizmetlere erişebileceğini kaydetti.
“ULUSAL YAPAY ZEKA STRATEJİSİNE SAHİP OLMAMIZ ŞART”
Programda yapay zekanın kamu yönetiminde kullanımına da değinen Kaya, yapay zekanın önemli fırsatlar sunmakla birlikte dikkatli kullanılması gereken bir araç olduğunu söyledi.
Yapay zekanın gerektiğinde bir kaldıraç görevi görebileceğini ancak yanlış kullanımının ciddi sorunlara yol açabileceğini belirten Kaya, Kuzey Kıbrıs'ın ulusal bir yapay zeka stratejisine sahip olması gerektiğini vurguladı.
Bu stratejinin hazırlanmasında akademi, kamu, özel sektör ve diğer paydaşların birlikte hareket etmesi gerektiğini ifade eden Kaya, öncelikle kurumların yapay zeka kullanma kapasitesinin ve yetkinliklerinin belirlenmesinin önemine dikkat çekti.
Kamu çalışanlarının yapay zeka uygulamalarını kullanırken kişisel verileri ve özel bilgileri paylaşmaması gerektiğinin altını çizen Kaya, ulusal bir yapay zeka platformu oluşturulana kadar bu konuda özellikle dikkatli olunması gerektiğini söyledi.
Yapay zeka sistemlerinin gerçekte olmayan bilgileri ikna edici biçimde sunabildiğini ve bu durumun denetim gerektirdiğini belirten Kaya, Norveç'teki Tromsø Belediyesi'nde yaşanan bir olayı örnek gösterdi.
Kaya, yapay zekanın bilinen bilgilerin analiz edilmesi veya uzun sürecek çalışmaların kolaylaştırılması gibi alanlarda destekleyici bir araç olarak kullanılabileceğini ancak raporların kontrolsüz biçimde yapay zekaya hazırlatılmasının ciddi riskler taşıdığını ifade etti.
Ulusal yapay zeka stratejisinin 2027 yılı içerisinde hazırlanması gerektiğini belirten Kaya, “Ulusal bir yapay zeka stratejisine sahip olmamız şart. 2027 yılı içinde bunun hazırlanması şart” dedi.
"KUZEY KIBRIS YENİ TEKNOLOJİLER İÇİN LABORATUVAR OLABİLİR"
Kuzey Kıbrıs'ın küçük ölçekli olmasının dijital dönüşüm ve inovasyon açısından bazı avantajlar sağlayabileceğini belirten Kaya, ülkenin yeni teknolojilerin test edilebileceği bir laboratuvar olarak değerlendirilmesini önerdi.
3G teknolojisinin Kıbrıs'ın kuzeyinde Türkiye'den önce kullanılmaya başlandığını hatırlatan Kaya, küçük ada ülkelerinin yeni teknolojileri daha sınırlı bir coğrafyada deneyerek avantaj elde edebileceğini söyledi.
Yeni teknolojilerin küçük ölçekte test edilmesinin olası hataların daha düşük maliyetle tespit edilmesini ve gerekli geliştirmelerin daha hızlı yapılmasını sağlayacağını ifade eden Kaya, bu yaklaşımın yerel bilişim sektörünün gelişimine de katkıda bulunabileceğini kaydetti.
Kuzey Kıbrıs'ın dijital hizmetler alanında dünyayla rekabet edebilecek bir potansiyele sahip olduğunu belirten Kaya, yerel yazılım şirketlerinin ve bilişim alanında çalışan gençlerin desteklenmesinin önemine işaret etti.
Stratejik avantaj sağlayabilecek alanların belirlenmesi gerektiğini vurgulayan Kaya, dijitalleşmenin bu süreçte önemli bir rol oynadığını belirtti. Kaya, kamuda ve özel sektörde, dijital alanda ambargolardan etkilenmeden dünyayla rekabet edebilecek hizmetler sunulmasının önemli bir çıkış noktası ve yol haritası olabileceğini ifade etti.
Yorumlar
Dikkat!
Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.