Leyle Kemal yazdı: Britanya Avam Kamarası’na seçilen ilk Kıbrıs Türkü milletvekili Richard Saladin Hickmet
CTCA UK eski Başkanı ve Danışma Kurulu Üyesi Leyla Kemal, makalesinde Richard Saladin Hickmet’in 1983’te Britanya Avam Kamarası’na seçilen ilk Kıbrıs Türkü milletvekili olduğunu hatırlatarak, 1985 yılında Heathrow’dan Kuzey Kıbrıs’a doğrudan uçuş talebini İngiliz Parlamentosu’na taşıdığını anlattı. Kemal, 2024’te milletvekili seçilen Nesil Çalışkan’ın da Kıbrıs Türk siyasi tarihinde önemli bir yere sahip olduğunu vurguladı.
CTCA UK eski Başkanı ve Danışma Kurulu Üyesi Leyla Kemal, Kıbrıs Postası’nda yayımlanan makalesinde, Britanya Avam Kamarası’na 1983 yılında seçilen ilk Kıbrıs Türkü milletvekili Richard Saladin Hickmet’in siyasi yaşamını ve Kıbrıs Türk halkının haklarını İngiliz Parlamentosu’nda gündeme taşıdığı çalışmaları anlattı. Kemal, Hickmet’in 1985 yılında Heathrow Havalimanı ile Kuzey Kıbrıs arasında doğrudan tarifeli uçuş yapılması talebini Avam Kamarası’na taşıdığını hatırlatarak, 2024 yılında milletvekili seçilen Nesil Çalışkan’ın da Kıbrıs Türk siyasi tarihinde önemli bir yere sahip olduğunu vurguladı.
Kemal, makalesinde tarihin toplumların hafızası olduğunu belirterek geçmişin doğru öğrenilmesi, değerlerin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasının önemine dikkat çekti.
Leyla Kemal'in yazısının tamamı şu şekilde:
"Tarih, toplumların hafızasıdır. Geçmişimizi doğru öğrenmek, değerlerimize sahip çıkmak ve bunları gelecek nesillere aktarmak hepimizin sorumluluğudur.
Richard Saladin Hickmet’in adına 2017 yılında, İngiltere Kıbrıs Türk Dernekleri Konseyi’nin (CTCA UK) başkanı olduğum dönemde rastladım. Kıbrıs’tan İngiltere’ye göçün 100. yılı dolayısıyla “100 Years of Turkish Cypriot Migration to the UK” belgeselini hazırlıyorduk. Belgesel için yaptığımız araştırma sırasında Hickmet’in 1983 yılında Britanya Avam Kamarası’na seçilen ilk Kıbrıs Türkü milletvekili olduğunu öğrendim.
Bu keşif beni toplumumuzun İngiltere’deki siyasi geçmişini daha yakından araştırmaya yöneltti. Kıbrıs Türklerinin bu ülkenin ekonomik, kültürel ve sosyal hayatına katkılarını biliyoruz. Siyasi hayattaki başarılarımızın birçoğu ise yeterince belgelenmemiş. Gençlerimizin, kendilerinden önce kimin hangi sorumluluğu üstlendiğini, hangi konularda söz aldığını öğrenmesini istiyorum.
Londra’dan Avam Kamarası’na
Richard Saladin Hickmet, 1 Aralık 1947’de Londra’da dünyaya geldi. Babası Ferid Hickmet, 1930’larda Kıbrıs’tan İngiltere’ye göç etmişti. Richard, Millfield School’da eğitim gördü. Paris’te Sorbonne’da öğrenim gördükten sonra Hull Üniversitesi’nde hukuk okudu. 1974’te İngiltere’de baroya kabul edildi. 1973’te Susan Ludwig ile evlendi. Çiftin Sophie, Katie ve Lucy adında üç kızı oldu.
Siyasete yerel yönetimde başladı. 1978’de Wandsworth Belediye Meclisi’ne seçildi. 9 Haziran 1983 genel seçimlerinde Muhafazakâr Parti’nin adayı olarak Glanford and Scunthorpe seçim bölgesini kazandı. 1987 genel seçimlerinde koltuğunu kaybetti. Ekim 1990’da Eastbourne ara seçiminde yeniden aday oldu ancak seçilemedi.
Güçlü hitabetiyle tanınan Hickmet, “Hurricane Hickmet” lakabıyla anılıyordu. Parlamento yıllarının ardından avukatlığa döndü, aile hukuku ve imar hukuku alanlarında çalıştı. 2017-2018 döneminde Somerset Yüksek Şerifi olarak görev yaptı. 10 Eylül 2024’te, 76 yaşında hayatını kaybetti.
Avam Kamarası’nda Kıbrıs Türk halkının sesi
Hickmet’in milletvekilliği döneminden bize kalan en değerli belgelerden bazıları Parlamento tutanaklarıdır. 19 Aralık 1983’te Avam Kamarası’nda söz alan Hickmet, Kıbrıs’ın yakın tarihini, iki toplum arasındaki siyasi durumu ve Kıbrıs Türk halkının haklarını anlattı.
25 Nisan 1985’te, dönemin Dışişleri Bakanı Sir Geoffrey Howe’un da katıldığı dış politika görüşmelerinde hükümete somut bir talep yöneltti. Heathrow Havalimanı ile Kuzey Kıbrıs arasında doğrudan tarifeli seferlerin mümkün olup olmadığının araştırılmasını istedi. Kıbrıs Türk ekonomisinin de adanın güneyindeki ekonomiyle eşit koşullarda gelişebilmesi için desteğe ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Hickmet aynı konuşmada, Birleşmiş Milletler öncülüğündeki girişimlerin Rum tarafının tutumu nedeniyle sonuçsuz kalması hâlinde, Britanya Hükümeti’nin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımayı ciddi biçimde değerlendirmesi gerektiğini savundu. Tanınma çağrısı Hickmet’in kendi siyasi önerisiydi.
12 Mayıs 1986’da yeniden söz aldı. Kıbrıs Türklerinin uluslararası yardıma erişemediğini, diğer ülkelerle ticaret bağlarının ne kadar sınırlı kaldığını anlattı. Londra’dan Kuzey Kıbrıs’a doğrudan uçuşların, sınırlı da olsa bir tanınma biçimi sayılabileceğini söyledi.
Bugün doğrudan uçuşları konuşurken, kırk yıl önce bir Kıbrıs Türkü milletvekilinin aynı konuyu İngiliz Parlamentosu’nda bu kadar açık dile getirdiğini hatırlamamız gerekir.
Doğrudan uçuşlar ve ticaret için verilen sözler
Nisan 2004’teki referandumlarda Kıbrıs Türk toplumu Annan Planı’na evet, Kıbrıs Rum toplumu hayır dedi. Britanya Avam Kamarası Dışişleri Komitesi, 22 Şubat 2005’te yayımladığı Kıbrıs raporunda, çözüm yönünde oy veren Kıbrıs Türklerine uluslararası toplumun verdiği sözlerin tutulması gerektiğini vurguladı.
Komite, İngiltere’den ve dünyadaki ülkelerin hemen hepsinden Kuzey Kıbrıs’taki limanlara ve havalimanlarına doğrudan seyahatin mümkün olmadığını, ticaret imkânlarının da sınırlı kaldığını kayda geçirdi. Hükümetten doğrudan ticaret ve seyahatin önündeki engelleri kaldırmak için daha fazla çaba göstermesini istedi. Ayrıca güvenlik koşullarının karşılanması hâlinde doğrudan yolcu uçuşlarına izin verme yetkisine sahip olup olmadığını açıklığa kavuşturmasını tavsiye etti.
Aradan yirmi yılı aşkın süre geçti. İngiltere ile Kuzey Kıbrıs arasında hâlâ doğrudan uçuş yok. Britanya Ulaştırma Bakanlığı, 10 Şubat 2025’te Parlamento’ya verdiği yazılı yanıtta hükümetin tutumunu açıkladı. Bakanlığa göre, 1944 Chicago Sözleşmesi uyarınca Ercan’ı uluslararası gümrük havalimanı olarak belirleme ve uçuşlara izin verme yetkisi Kıbrıs Cumhuriyeti’ne ait. Bakanlık, bu yetki kullanılmadığı için doğrudan sefer yapılamadığını bildirdi.
Ticaret meselesini ise Nesil Çalışkan bir Parlamento sorusuyla yeniden gündeme getirdi. Çalışkan, Kuzey Kıbrıs’a yönelik ticaret kısıtlamalarının kaldırılmasının olası yararlarını sordu. Britanya Dışişleri Bakanlığı, 4 Temmuz 2025 tarihli yanıtında bu konuda resmî bir değerlendirme yapmadığını bildirdi. Kıbrıs Türk toplumunun izolasyonunun azaltılmasını desteklediğini, ada içi ticareti teşvik ettiğini ve Yeşil Hat’tan geçen ürünlerin İngiltere’ye ihracatı için yapılan görüşmelere aracılık ettiğini belirtti.
Kıbrıs Türk halkının ekonomik ve sosyal gelişimi neden yıllardır siyasi çözüm sürecine bu kadar bağımlı? Doğrudan uçuş, ticaret ve uluslararası temas imkânları neden hâlâ bu kadar sınırlı? 2004’te sandıkta ortaya koyduğumuz iradenin ardından izolasyonu hafifletmek için verilen sözler neden beklediğimiz ölçüde yerine getirilmedi?
Bu soruların yanıtı, seyahat etmek, iş kurmak, üretmek ve eğitim almak isteyen insanları ilgilendiriyor. Uluslararası bir karşılaşmaya katılmak isteyen sporcumuzu, kültürümüzü başka ülkelerde tanıtmak isteyen gençlerimizi de ilgilendiriyor. Halkımızın eşit muamele talebinin siyasi görüşmelerde daha güçlü savunulması gerektiğine inanıyorum.
Nesil Çalışkan, Avam Kamarası’na seçilen ilk Kıbrıs Türkü kadın milletvekili
Kıbrıs Türkü bir ailenin çocuğu olarak Londra’da dünyaya gelen Nesil Çalışkan, 4 Temmuz 2024 genel seçimlerinde İşçi Partisi’nden Barking milletvekili seçildi. Böylece Britanya Avam Kamarası’na seçilen ilk Kıbrıs Türkü kadın oldu.
Tarihî sıralamayı doğru kaydetmek ikisine de hakkını vermektir. 1983’te Avam Kamarası’na seçilen ilk Kıbrıs Türkü milletvekili Richard Saladin Hickmet’tir. 2024’te aynı Meclise seçilen ilk Kıbrıs Türkü kadın milletvekili ise Nesil Çalışkan’dır. Her ikisinin de toplumumuzun siyasi tarihinde kendine ait bir yeri vardır.
Tarihimize sahip çıkmak
Bu araştırmaya başlarken amacım, geçmişte elde ettiğimiz başarıları güvenilir belgelerle ortaya koymak ve gelecek kuşaklara aktarmaktı. Hickmet’in yıllar önce dile getirdiği doğrudan uçuş, ticaret ve ekonomik eşitlik talepleri bugün de gündemimizde. Gençlerimizin İngiltere’deki siyasi, sosyal ve kültürel tarihimizi öğrenmelerini, kendilerinden önce verilen emekleri bilmelerini ve gelecekte daha fazla sorumluluk üstlenmelerini arzu ediyorum.
Tarih, belgeler ve gerçekler ışığında yazılmalıdır. Tarihimize sahip çıkmak, geleceğimize sahip çıkmaktır"
Yorumlar
Dikkat!
Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.