Elektronik etiket gündemde: Yasaya rağmen "büyük marketler veri aktarımı yapmıyor" iddiası

Kıbrıs Postası TV'de Canan Onurer’in sunduğu “Sabahın Haberleri” programına konuk olan Hür-İş Federasyonu ve Kamu-İş Başkanı Ahmet Serdaroğlu, geçtiğimiz seneden beridir tartışma konusu olan elektronik etiket konusunu yeniden gündeme getirdi.

Serdaroğlu, elektronik etiket uygulamasının tam kapasiteyle hayata geçirilemediğini öne sürerek, büyük marketlerin sisteme veri aktarmadığı ve bunun siyasi baskılardan kaynaklandığı yönündeki iddiaları yeniden gündeme taşıdı. Serdaroğlu'nun açıklamaları, Eko Sepeti uygulamasının gecikmeli devreye alınması, sisteme katılım oranı ve uygulamanın piyasa fiyatlarına etkisine ilişkin daha önce gündeme gelen tartışmaları da yeniden alevlendirdi.

Mal ve Hizmetlerin Etiket, Tarife ve Fiyat Listeleri (Değişiklik) Tüzüğü kapsamında 2 Mayıs 2025'te devreye girmesi gerekn uygulama 8 ay gecikmeyle 5 Ocak 2026'da ve fiziksel altyapı yerine dijital altyapı ile birlikte uygulamaya alınmıştı. Eko Sepeti isimki bir uygulama ile devreye giren sisteme, ilk gün içerisinde 83 adet marketin kaydolduğu, Ekonomi ve Enerji Bakanı Olgun Amcaoğlu tarafından yapılan açıklamayla dile getirilmiş olsa da kaynaklar sisteme entegre edilmesi planlanan market sayısını 81, entegre edilen market sayısını ise 55 olarak açıklamıştı. Bununla birlikte fiyatlarda ürün kalitesine ilişkin değerlendirmenin doğruluğu da tartışma konusu olmuştu. 

AHMET SERDAROĞLU: "YASA DOĞRU VE TAM KAPASİTEYLE DEVREYE KONULAMIYOR"

İşverenlerin, açıklanan hayat pahalılığının yansıtılması kararının ardından, fiyatlarda kontrolsüz ve dengesiz bir artış yaptığını aktaran Serdaroğlu, elektronik etiket yasası tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Serdaroğlu, yasanın tam gücüyle yürürlüğe iremediğini vurgulayarak, büyük marketlerle ilgili duydukları bir iddiaya değindi. İddiaya göre, Başbakan Ünal Üstel'e büyük market sahiplerinin yaptığı baskı sonucu, Olgun Amcaoğlu yasayı "doğru" ve "tam kapasiteyle" yürürlüğe koyamıyor, pek çok büyük market fiyat verilerini Ekonomi ve Enerji Bakanlığı'na göndermiyor. 

Serdaroğlu, hükümetin bu kapsamda piyasanın pahalanmasının önüne geçecek hiç bir eylemde bulunmadığını ifade ederek, agari ücrete yansıyan hayat pahalılığı miktarının 2 ay içerisinde yeniden "işverenlerin cebine gireceğini" belirtti. Bunun olmasını engellemek için kısa vadeli bir çözüm önerisinde bulunan sendika başkanı, Denetimli Mal Yasası kapsamında temel gıda ve temel temizlik ürünlerine "narh konulması" çağrısında bulundu. Böylece ürünlere tavan fiyatlar belirlenerek artışın önüne geçilmesi hedeflenebilecek.

"KATILMASI PLANLANAN 81 MARKETTEN YALNIZCA 55'İ ENTEGRE EDİLDİ"

Olgun Amcaoğlu, 1 Mart 2026'da yaptığı açıklamayla Eko Sepeti uygulamasının 1-28 Şubat 2026 tarihleri arasında 1 milyon 30 bin 471 kez kullanıldığını ifade etmişti.

Öte yandan kaynaklar, sisteme dahil edilmesi planlanan 81 marketten yalnızca 55'inin entegrasyonunun tamamlandığını belirtmişti. Amcaoğlu'nun ilk aşamada dile getirdiği "sisteme katılan 83 market olduğu" söylemiyle çelişen bu sayıya göre kapsam dahilindeki işletmelerin yaklaşık üçte birinin Mart 2026 itibariyle uygulamaya katılmadığı görülüyor.

Öte yandan açıklamada, paylaşılan kullanım verisinin tekil kullanıcı sayısını mı yoksa toplam giriş sayısını mı ifade ettiği belirtilmezken, uygulamanın fiyat artışlarını önleme veya piyasa denetimine sağladığı somut katkıya ilişkin herhangi bir istatistik de paylaşılmamıştı. Ayrıca, özellikle meyve ve sebzede kalite sınıflandırmasının sisteme yeterince yansıtılamamasının fiyat karşılaştırmalarını zorlaştırdığı yönünde değerlendirmeler bulunuyordu.

Tüm bu tarrtışmaların ışığında 31 Mayıs tarihinde Eko Sepeti uygulaması verilerine dayanarak bir açıklama yapan Amcaoğlu, uygulama sayesinde tüketicilerin KKTC'deki marketlerde yer alan ürünlerin fiyatlarını hem Türk lirası hem de euro cinsinden görebildiğini, bu veriler üzerinden Güney Kıbrıs'taki fiyatlarla şeffaf şekilde karşılaştırma yapabildiğini ifade etmişti. Amcaoğlu, bu kıyaslamaya göre ise 54 ürünün Kuzey'de 12 ürünün ise Güney'de daha ucuz olduğunu açıklamıştı.

BEKLENEN UYGULAMA AYLAR SONRA LANSMANINI GERÇEKLEŞTİRDİ: FİZİKSEL YERİNE DİJİTAL ALTYAPI

Ekonomi ve Enerji Bakanlığı, uygulamanın devreye girmesi planlanan 2 Mayıs 2025'ten neredeyse 8 ay sonra, 5 Ocak 2026'da ve il başta planlanan fiziki etiket yerine dijita lbir altyapı olarak, gerçekleştirilen lasnman ile hizmete sunulmuştu.

Eko Sepeti ismiyle uygulamayı tanıtan Bakan Amcaoğlu, vatandaşların ekosepeti.com üzerinden ürün fiyatlarını Türk lirası ve euro cinsinden görüntüleyebileceğini belirterek, sistemin 15 günlük deneme sürecinin ardından tam kapasiteyle çalışacağını, ilerleyen dönemde kasap ve şarküterilerin de sisteme dahil edileceğini ifade etmişti.

Başlangıçta planlanan fiziki elektronik etiket uygulamasının yüksek maliyeti nedeniyle dijital altyapıya dönüştürüldüğünü kaydeden Amcaoğlu, işletmelerin yaptığı yatırımın yarısının yatırım indirimi kapsamında geri alınabileceğini söylemişti.

Amcaoğlu ayrıca, sistem sayesinde kamu kurumlarının piyasa verilerini daha sağlıklı analiz edebileceğini, ancak uygulamanın kâr marjı veya fiyat kontrolü amacı taşımadığını vurgulayarak, fiyat denetimlerinin mevcut mekanizmalar üzerinden sürdürüleceğini ifade etmişti.

Amcaoğlu, aynı gün Meclis oturumunda yaptığı konuşmada ise sisteme ilk günden 83 adet marketin sisteme kaydolduğunu açıklamıştı. Bununla birlikte 11 Ocak 2026 tarihli bir diğer açıklamasında vatandaş tarafından uygulamaya yoğun ilgi gösterildiğini dile getiren Amcaoğlu, uygulamanın bir hafta içerisinde 200 bin vatandaş tarafından kullanılmaya başlandığını ifade etti.

UYGULAMA UZUN SÜRE DEVREYE ALINMADI

Resmi Gazete'de yayımlanan Mal ve Hizmetlerin Etiket, Tarife ve Fiyat Listeleri (Değişiklik) Tüzüğü, bilanço esasına göre defter tutan ve en az 5 çalışanı bulunan marketlere dijital karekod sistemi üzerinden ürün bilgilerini Ekonomi ve Enerji Bakanlığı'nın sistemine aktarma yükümlülüğü getirmişti.

Düzenleme kapsamında marketlerin, sistemden oluşturulan dijital etiketleri ürünlerde kullanması; ürünlerin fiyatı, üretim yeri ve özelliklerinin etiket veya okunabilir bir liste aracılığıyla tüketiciye sunulması öngörülüyordu. Ancak 2 Mayıs 2025'te yürürlüğe girmesi planlanan dijital etiket uygulaması uzun süre hayata geçirilememişti.