NATO’nun güney kanadı yeniden şekillenirken gözler Kıbrıs’ta

Bileşmiş Milletler (BM) Kıbrıs diplomatik misyonu Ada'da 5+1 zirvesi için çalışmalarını sürdürürken; Ankara’daki NATO Zirvesi Doğu Akdeniz’deki jeopolitik denklemi yeniden gündeme taşıdı; , artan ABD ve Fransa askeri varlığı ile Kıbrıs’ta güvenlik tartışmaları yeniden derinleşiyor…

Ada; NATO’nun güney kanadı, Doğu Akdeniz enerji güvenliği, ABD ve Avrupa’nın bölgesel stratejileri, İsrail-Orta Doğu ekseni ve Türkiye’nin “Mavi Vatan” yaklaşımının kesiştiği jeopolitik bir merkez haline geldi.

Bu nedenle Ankara’da gerçekleştirilen NATO zirvesi de yalnızca ittifakın gündemi açısından değil, Kıbrıs’ın gelecekte hangi güvenlik mimarisi içinde konumlanacağı tartışmaları bakımından da ayrı bir önem taşıyor.

Ankara’nın ev sahipliği yaptığı NATO zirvesi, yalnızca İttifak’ın gündemindeki güvenlik başlıklarını değil, Doğu Akdeniz’de son yıllarda hızlanan askeri ve diplomatik hareketliliği de yeniden tartışmaya açtı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın da katıldığı zirve, NATO’nun yeni güvenlik konseptinin şekillendiği kritik toplantılardan biri olarak değerlendirilirken, Kıbrıs eksenindeki gelişmeler de dikkat çekiyor.

Son dönemde Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin NATO ile daha yakın ilişki kurma isteği, üst düzey Rum yetkililer tarafından açık biçimde dile getiriliyor.

RUM YÖNETİMİ NATO KAPISINI ZORLUYOR

Rum Yönetimi, uzun yıllar Avrupa Birliği üyeliğini dış politika hedefi olarak öne çıkarırken, son dönemde NATO ile kurumsal ilişkiyi geliştirme arayışını da giderek daha görünür hale getirdi.

Rum Yönetimi Başkanı Nikos Hristodulidis başta olmak üzere birçok yetkili, Güney Kıbrıs’ın Batı güvenlik mimarisine daha güçlü biçimde entegre olması gerektiğini savunuyor.

Bu yaklaşım, yalnızca siyasi söylem düzeyinde kalmıyor.

ABD VE FRANSA’NIN ASKERİ VARLIĞI DİKKAT ÇEKİYOR

Son yıllarda Güney Kıbrıs’ta özellikle ABD ve Fransa’nın askeri faaliyetlerinde belirgin artış yaşanıyor.

Fransa, Mari Deniz Üssü’nü kullanırken, ABD de askeri eğitim, liman kullanımı ve güvenlik iş birliklerini artıran adımlar attı.

Washington’un Rum Yönetimi’ne yönelik silah ambargosunu kaldırmasıyla birlikte iki taraf arasındaki savunma iş birliği yeni bir aşamaya taşındı.

Doğu Akdeniz’de enerji güvenliği, deniz ulaştırma hatları ve bölgesel krizler, Güney Kıbrıs’ın Batılı ülkeler açısından stratejik önemini artıran başlıca unsurlar arasında gösteriliyor.

“ORTAK DEĞERLER BİZİ YAKINLAŞTIRIYOR”

Rum Yönetimi Başkanı Nikos Hristodulidis’in ABD’nin Bağımsızlık Günü resepsiyonunda yaptığı konuşma da bu yaklaşımın son örneklerinden biri oldu.

Hristodulidis, ABD ile Rum Yönetimi’nin “ortak değerler” temelinde birbirine yakınlaştığını belirterek, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın daha da güçleneceği mesajını verdi.

Bu açıklamalar, Rum tarafının yalnızca Avrupa Birliği içerisinde değil, Batı güvenlik mimarisi içerisinde de daha görünür olma hedefinin göstergesi olarak değerlendiriliyor.

ANKARA İÇİN KIBRIS SADECE BİR ADA DEĞİL

Türkiye ise Kıbrıs meselesini yalnızca diplomatik bir sorun olarak değil, Doğu Akdeniz güvenlik mimarisinin temel unsurlarından biri olarak değerlendiriyor.

Ankara’nın resmi tezlerinde, Kıbrıs’taki garantörlük sistemi ve adadaki Türk askeri varlığı, Türkiye’nin ulusal güvenlik stratejisinin ayrılmaz parçaları olarak tanımlanıyor.

Bu nedenle Rum Yönetimi’nin NATO ile kuracağı olası yeni ilişkiler ya da Batılı ülkelerin adadaki askeri görünürlüğünün artması, Ankara tarafından yalnızca ikili ilişkiler açısından değil, bölgesel güç dengeleri bakımından da yakından takip ediliyor.

TARİHİ HAFIZA HÂLÂ ETKİLİ

Kıbrıs’ın NATO ile ilişkisi, Soğuk Savaş yıllarından itibaren zaman zaman tartışma konusu oldu.

1960 Garanti Antlaşması sonrasında ada hiçbir zaman NATO’nun doğrudan bir parçası olmadı.

1974 sonrasında oluşan fiili durum ve devam eden çözüm süreci nedeniyle NATO da Kıbrıs konusunda doğrudan taraf olmaktan kaçındı.

Ancak son yıllarda Doğu Akdeniz’deki enerji rekabeti, Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu’daki güvenlik krizleri, adanın stratejik önemini yeniden artırdı.

DOĞU AKDENİZ’DE YENİ GÜVENLİK MİMARİSİ

Uzmanlara göre Doğu Akdeniz’de yaşanan gelişmeler artık yalnızca Kıbrıs sorunu çerçevesinde okunmuyor.

Enerji koridorları, deniz ulaştırma güvenliği, NATO’nun güney kanadı, İsrail-Gazze savaşı sonrası oluşan yeni dengeler, İran krizi ve ABD’nin bölgedeki askeri yapılanması birlikte değerlendiriliyor.

Bu nedenle Ankara’da gerçekleştirilen NATO zirvesi, yalnızca ittifakın gündemindeki kararlar açısından değil, Kıbrıs’ın geleceğinin hangi güvenlik mimarisi içerisinde şekilleneceğine ilişkin tartışmalar bakımından da yakından izleniyor.

8 KRİTİK DÖNÜM NOKTASI

1974’ten bugüne: Kıbrıs-NATO ilişkisinde 8 kritik dönüm noktası dikkat çekiyor.

1960 – GARANTÖRLÜK SİSTEMİ KURULDU

Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla birlikte Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık garantör ülke statüsü kazandı.

Ada, NATO üyesi iki ülke olan Türkiye ve Yunanistan arasında hassas bir denge unsuru haline geldi. Ancak Kıbrıs Cumhuriyeti NATO’ya dahil edilmedi.

1974 – KIBRIS BARIŞ HAREKÂTI GÜVENLİK DENGESİNİ DEĞİŞTİRDİ

Yunan cuntasının desteklediği darbenin ardından Türkiye, Garanti Antlaşması’ndan doğan haklarını gerekçe göstererek Barış Harekâtı’nı gerçekleştirdi.

Bu tarihten sonra Kıbrıs meselesi NATO’nun doğrudan müdahil olmadığı ancak ittifak içindeki en önemli siyasi anlaşmazlıklardan biri olarak kaldı.

1990 – AB BAŞVURUSU YENİ SÜRECİ BAŞLATTI

Rum Yönetimi’nin Avrupa Birliği üyelik başvurusu, Kıbrıs sorununu Avrupa güvenlik ve dış politika gündeminin de parçası haline getirdi.

2004 – GÜNEY KIBRIS AB’YE GİRDİ, NATO DIŞINDA KALDI

Annan Planı’nın Rum tarafınca reddedilmesine rağmen Güney Kıbrıs Avrupa Birliği üyesi oldu.

Ancak Türkiye’nin vetosu ve çözülmemiş Kıbrıs sorunu nedeniyle NATO üyeliği hiçbir zaman gündeme gelemedi.

2019-2022 – ABD SİLAH AMBARGOSUNU KADEMELİ KALDIRDI

Washington yönetimi, Güney Kıbrıs’a yönelik onlarca yıldır uyguladığı silah ambargosunu önce esnetti, ardından yıllık olarak yenilenen kararlarla kaldırdı.

Bu adım, ABD-Rum savunma ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirildi.

2022 SONRASI – FRANSA VE ABD’NİN ASKERİ VARLIĞI ARTTI

Fransa’nın adadaki askeri faaliyetleri genişlerken, ABD de eğitim, liman kullanımı ve güvenlik iş birliklerini artırdı.

Doğu Akdeniz’de enerji güvenliği ve bölgesel krizler nedeniyle Güney Kıbrıs’ın stratejik önemi Batılı ülkeler açısından yükseldi.

2025-2026 – NATO MESAJLARI DAHA AÇIK VERİLMEYE BAŞLANDI

Rum yönetimi yetkilileri, Güney Kıbrıs’ın Batı’nın güvenlik mimarisi içerisinde daha etkin yer alması gerektiğini açık biçimde dile getirmeye başladı.

NATO ile daha yakın ilişkiler kurulması yönündeki açıklamalar diplomatik çevrelerde dikkatle izleniyor.

“KIBRIS SADECE BİR ÇÖZÜM DOSYASI DEĞİL”

Uzmanlara göre Kıbrıs artık yalnızca iki toplum arasındaki siyasi uyuşmazlık olarak değerlendirilmiyor.

Ada; NATO’nun güney kanadı, Doğu Akdeniz enerji güvenliği, ABD ve Avrupa’nın bölgesel stratejileri, İsrail-Orta Doğu ekseni ve Türkiye’nin “Mavi Vatan” yaklaşımının kesiştiği jeopolitik bir merkez haline geldi.

Bu nedenle Ankara’da gerçekleştirilen NATO zirvesi de yalnızca ittifakın gündemi açısından değil, Kıbrıs’ın gelecekte hangi güvenlik mimarisi içinde konumlanacağı tartışmaları bakımından da ayrı bir önem taşıyor.

Diplomatik çevrelerde dikkat çekilen bir diğer nokta ise, Güney Kıbrıs’ın NATO üyeliği tartışmasının kısa vadede hukuki ve siyasi açıdan kolay görünmemesi.

Türkiye’nin ittifak içindeki konumu ve veto yetkisi, üyelik sürecinde belirleyici bir unsur olarak görülüyor.

Buna karşın Rum tarafının, üyelik gerçekleşmese bile ABD, Fransa ve diğer NATO ülkeleriyle ikili savunma anlaşmalarını derinleştirerek fiili entegrasyonu artırma stratejisi izlediği değerlendiriliyor. Bu nedenle Ankara açısından tartışma yalnızca “NATO üyeliği” değil, Doğu Akdeniz’de adım adım değişen güvenlik mimarisinin hangi noktaya evrileceği sorusu etrafında şekilleniyor.