Erkan’dan kapsayıcı eğitim için çağrı: Öğretmen, öğrenci ve aile aynı anda desteklenmeli

Uzman Psikolog Nisan Erkan, Kıbrıs Otizm Derneği (KODER) bünyesinde gerçekleştirilen aile buluşmalarından hareketle, KKTC’de kapsayıcı eğitimin mevcut durumunu ve özel gereksinimli çocukların eğitim hayatında karşılaştıkları sorunları ele aldı.

“Tanının Ötesinde Bir Çocuğu Görebilmek - Kapsayıcı Eğitimde Neredeyiz?” başlıklı yazısında Erkan, ailelerin çocuklarının ihtiyaçlarının anlaşılması ve karşılanması için yoğun çaba harcadıklarını belirterek, kapsayıcı eğitimin yalnızca çocukların aynı sınıfta bulunmasıyla mümkün olmadığını vurguladı.

Erkan, bir çocuğun okulda bulunması ile okulun gerçek anlamda bir parçası olabilmesinin aynı şey olmadığını ifade etti.

“TANI, ÇOCUĞUN BÜTÜN KİMLİĞİNE DÖNÜŞMEMELİ”

Aile buluşmalarında dikkatini çeken konulardan birinin, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı almış çocukların sergiledikleri pek çok davranışın doğrudan tanılarıyla ilişkilendirilmesi olduğunu belirten Erkan, çocukların kurallara itiraz etmesi, bir uygulamayı sorgulaması, hoşlanmadığı bir durumu dile getirmesi veya zaman zaman öfkelenmesinin yalnızca bir tanıyla açıklanamayacağını kaydetti.

Tipik gelişim gösteren çocukların da benzer davranışlar sergileyebildiğine işaret eden Erkan, çocukların gelişim süreçlerinde sınırları sorguladığını, kendi tercihlerini ortaya koyduğunu ve bağımsızlıklarını geliştirmeye çalıştığını belirtti.

Her davranışın bağlamının, işlevinin ve sonuçlarının değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Erkan, davranışları yalnızca tanıyla açıklamanın, bunların ardındaki ihtiyaçların, duyguların ve çevresel koşulların gözden kaçırılmasına neden olabileceğini ifade etti.

Erkan, ebeveynler, öğretmenler, okul yöneticileri ve eğitim çalışanlarının çocuklardan her söyleneni sorgulamadan kabul etmelerini mi beklediklerini, yoksa kendi haklarını, ihtiyaçlarını ve düşüncelerini saygılı biçimde ifade edebilen bireyler yetiştirmeyi mi amaçladıklarını sorgulaması gerektiğini belirterek, tanının çocuğu anlamaya yardımcı olan bilgilerden biri olduğunu ancak çocuğun bütün kimliğine dönüşmemesi gerektiğini kaydetti.

“AİLELERİN ÖNERİLERİ HER ZAMAN KARŞILIK BULMUYOR”

Ailelerin, çocuklarının öğrenmesini ve okul ortamına uyumunu kolaylaştırmak amacıyla görsel destekler, önceden belirlenmiş kurallar, açık yönergeler ve daha yapılandırılmış sınıf ortamları gibi yöntemleri öğretmenlerle paylaştıklarını aktaran Erkan, buna rağmen bazı ailelerin çocuklarının aynı okulda eğitimine devam etmemesi yönünde yanıtlarla karşılaştıklarını anlattı.

Kapsayıcı eğitimin, çocuğun mevcut sisteme tek başına uyum sağlamasını beklemek anlamına gelmediğini belirten Erkan, eğitim ortamının da çocuğun ihtiyaçlarına göre düzenlenebilmesi gerektiğini vurguladı.

Her çocuğun aynı şekilde öğrendiğini, aynı hızda ilerlediğini veya aynı desteklerden yararlandığını varsaymanın doğru olmadığını ifade eden Erkan, öğretmenlerin yaşadığı güçlüklerin de göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

Kalabalık sınıflar, sınırlı personel, özel eğitim öğretmenleri ile psikolojik danışma ve rehberlik (PDR) hizmetlerinin yetersizliği ve mesleki gelişim olanaklarının sınırlı olmasının, öğretmenlerin bireyselleştirilmiş uygulamalar geliştirmesini zorlaştırabildiğini kaydeden Erkan, çözümün öğretmenlerden mevcut koşulların ötesinde bir performans beklemek veya ailelere daha fazla sorumluluk yüklemek olmadığını belirtti.

Erkan, öğretmeni, öğrenciyi ve aileyi aynı anda destekleyebilen bir eğitim sisteminin oluşturulması gerektiğini ifade etti.

“GÖLGE ÖĞRETMEN DESTEĞİ AİLELERE MADDİ YÜK GETİRİYOR”

Ailelerin dile getirdiği önemli sorunlardan birinin de okul ortamındaki bireysel destek ihtiyacının karşılanması olduğunu belirten Erkan, KKTC’de yürürlükte olan 24/2022 sayılı Özel Gereksinimli Bireylerin Eğitimi Yasası’nın özel gereksinimli bireylere yönelik destek eğitim hizmetlerini düzenlediğini, ancak gölge öğretmen desteğinin sağlanması ve finansmanına ilişkin açık bir düzenleme içermediğini kaydetti.

Bu durumun, bireysel destek mekanizmalarının geliştirilmesi ve yasal çerçevede güvence altına alınması ihtiyacını gündeme getirdiğini belirten Erkan, KODER’in daha önce kamuoyuyla paylaştığı açıklamalarda da vurgulandığı üzere bazı ailelerin, çocuklarının eğitim hayatına katılımını desteklemek için ihtiyaç duyulan gölge öğretmen desteğinin ücretini kendi imkânlarıyla karşılamak zorunda kaldığını ifade etti.

Saatlik asgari ücret düzeyinde yapılan ödemelerin bile özellikle uzun süreli desteğe ihtiyaç duyan çocukların aileleri için ciddi bir ekonomik yük oluşturabildiğini belirten Erkan, gölge öğretmen desteğinin yanı sıra özel eğitim, ergoterapi, dil ve konuşma terapisi gibi hizmetlerin de ailelere ek maliyetler getirdiğine dikkat çekti.

Erkan, sorunun yalnızca ekonomik boyutla sınırlı olmadığını belirterek, ailelerin çocuklarının gelişimini desteklerken uygun uzmanları bulmak, okulla iletişimi sürdürmek ve birçok hizmetin devamlılığını sağlamak için de yoğun çaba harcadıklarını kaydetti. Bu sürecin aileleri hem maddi hem de duygusal açıdan yıpratabildiğini ifade etti.

Millî Eğitim Bakanlığının öncülüğünde, bireysel destek personelinin görev tanımlarını, niteliklerini, denetimini ve finansmanını belirleyen bir düzenleme geliştirilmesinin önemli bir adım olabileceğini belirten Erkan, her özel gereksinimli çocuğun gölge öğretmene ihtiyaç duymayabileceğini ancak böyle bir desteğe ihtiyaç duyulduğunda bunun bireysel değerlendirmelerle belirlenmesi gerektiğini vurguladı.

Erkan, ailelerin ekonomik koşullarından bağımsız, erişilebilir bir destek mekanizmasının oluşturulması gerektiğini belirterek, kapsayıcı eğitimin yalnızca çocuğun okula kabul edilmesiyle değil, ihtiyaç duyduğu desteklere erişebilmesiyle mümkün olacağını ifade etti.

MESLEKİ EĞİTİMDEN İŞ YAŞAMINA GEÇİŞTE DESTEK İHTİYACI

Aile buluşmalarında üzerinde durulan bir diğer önemli meselenin, meslek liselerinde eğitim gören otizm tanılı öğrencilerin staj süreçleri olduğunu belirten Erkan, ailelerin çocuklarına uygun staj yeri bulmakta güçlük yaşadıklarını ve mevcut seçeneklerin oldukça sınırlı olduğunu aktardı.

Erkan, zaman zaman öğrencilerin yeterlilikleri değerlendirilmeden başka okullara yönlendirilmelerinin önerildiğinin de aileler tarafından dile getirildiğini kaydetti.

Mesleki eğitimin temel amaçlarından birinin bireyi sahip olduğu beceriler doğrultusunda çalışma yaşamına hazırlamak olduğunu vurgulayan Erkan, bir öğrencinin belirli alanlarda desteğe ihtiyaç duymasının mesleki beceriler geliştiremeyeceği veya iş yaşamına katılamayacağı anlamına gelmediğini belirtti.

Sorunun yalnızca otizm tanısı almış bireylerle sınırlı olmadığını ifade eden Erkan, Tourette sendromu olan, farklı nörogelişimsel özelliklere sahip veya engellilik nedeniyle çeşitli düzenlemelere ihtiyaç duyan bireylerin de benzer engellerle karşılaşabildiğine dikkat çekti.

Erkan, asıl meselenin bir öğrencinin staj yapıp yapamayacağı değil, staj yapabilmesi için hangi düzenlemelere, desteklere ve fırsatlara ihtiyaç duyduğu olduğunu belirtti.

Bu kapsamda okullar, işverenler ve ilgili kamu kurumları arasında iş birliklerinin geliştirilebileceğini ifade eden Erkan, destekli staj programları, iş yerlerine yönelik bilgilendirme çalışmaları, öğrenciye uygun görev düzenlemeleri ve gerektiğinde iş koçluğu desteğinin eğitimden istihdama geçişi kolaylaştırabileceğini kaydetti.

“ERİŞİLEBİLİRLİK YALNIZCA FİZİKSEL DÜZENLEMELERLE SAĞLANMIYOR”

Ailelerin aktardığı deneyimlerin, okullarda yapılan düzenlemelerin her zaman işlevsel biçimde kullanılmadığını da gösterdiğini belirten Erkan, özel kullanım ihtiyacına yönelik düzenlenmiş bir tuvaletin bulunmasına rağmen ilgili personelin bu düzenlemeden haberdar olmaması veya öğrencinin tuvalete erişiminin sağlanamaması gibi durumların yaşanabildiğini aktardı.

Bu örneğin kapsayıcılığın yalnızca fiziksel bir alan oluşturmakla tamamlanmadığını ortaya koyduğunu belirten Erkan, yapılan düzenlemelerin okul yönetimleri, öğretmenler ve diğer personel tarafından bilinmesi, öğrencilerin ihtiyaç duyduklarında bu olanaklardan yararlanabilmesi ve uygulamaların düzenli olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Erkan, bazı durumlarda düzenlemelerin etkili olabilmesi için büyük yatırımlardan ziyade kurum içi iletişimin güçlendirilmesi, sorumlulukların açık biçimde belirlenmesi ve çözüm odaklı bir yaklaşım benimsenmesinin yeterli olabileceğine dikkat çekti.

“KAPSAYICILIK BİR KİŞİNİN DEĞİL, SİSTEMİN SORUMLULUĞUDUR”

Aile buluşmalarından geriye kalan en önemli düşüncelerden birinin, ailelerin çoğu zaman yalnızca çocuklarının ihtiyaçlarını karşılamak için değil, aynı zamanda çocuklarının anlaşılma ve kabul görme hakkını savunmak için de mücadele etmek zorunda kalmaları olduğunu belirten Erkan, kapsayıcı eğitimin güçlendirilmesi için atılması gereken adımları sıraladı.

Erkan, öğretmenlerin desteklenmesi, okul yönetimleri arasındaki iş birliğinin artırılması, uzman personel istihdamı, bireyselleştirilmiş eğitim uygulamaları, aile-okul iletişiminin güçlendirilmesi ve mesleki eğitimde erişilebilir fırsatların oluşturulmasının önemine işaret etti.

Bu süreçte Millî Eğitim Bakanlığına, okul yöneticilerine, eğitimcilere, uzmanlara, işverenlere ve toplumun bütününe sorumluluk düştüğünü vurgulayan Erkan, hiçbir öğretmenin bütün bu ihtiyaçları tek başına karşılamasının beklenemeyeceğini, hiçbir ailenin de çocuğunun eğitim hakkına erişebilmek için sürekli mücadele etmek zorunda kalmaması gerektiğini ifade etti.

Erkan, bir çocuğun tanısını bilmenin onu tanımak anlamına gelmediğini belirterek, “Bu çocuk burada yapamaz” demeden önce “Bu çocuğun burada başarabilmesi ve kendini ait hissedebilmesi için biz neyi değiştirebiliriz?” sorusunun sorulması gerektiğini kaydetti.

Kapsayıcı eğitimin yalnızca farklı ihtiyaçları olan çocuklar için değil, bütün çocukların farklılıklara saygı duymayı öğrendiği daha adil bir toplum için gerekli olduğunu vurguladı.

Haberi daha kısa ve akıcı yazTekrarlanan ifadeleri sadeleştirSpotu daha vurucu hale getir