Alış verişe bakın…

loading
11 Ağustos, Salı
£

9.47

8.52

$

7.24

KÖR GÖZE PARMAK

Doç. Dr. N. BERATLI
nazim.beratli@kibrispostasi.com
Doç. Dr. N. BERATLI
A- A A+

Alış verişe bakın…

27 Mayıs 1878 akşamı saat 20.00'de Yıldız Sarayı'nda Sultan 2. Abdülhamit'in onayladığı Kıbrıs Konvansiyonu ile adanın yönetimi İngiltere'ye devredilir. Anlaşma iki maddeden ibarettir. İlk madde yönetim devrini ve buna karşılık İngiltere'nin Rus saldırılarına karşı Osmanlı'yı koruyacağını, ikinci madde de doğudaki üç vilâyet geri Osmanlı'ya verilirse, adanın boşaltılacağını belirtir.

1 Temmuz 1878 günü ise büyükelçi Layard ile Vezir-i Âzam Saffet Paşa arasında, adanın yönetimi ile ilgili olarak, bir ek anlaşma yapılır. Bu ek anlaşmanın 2. Maddesine göre, adadaki Müslüman evkafının yönetimi için, İstanbul'daki Evkaf Nezareti bir temsilci atayacak ve bu temsilci İngiltere'nin de atayacağı bir başka temsilci ile birlikte, evkafı yönetecektir! Burada, ciddi bir çelişki vardır! Çünkü, adadaki Hristiyan evkafı eskiden olduğu gibi bağımsız olarak kilise tarafından yönetilirken, Müslüman evkafının başına, bir de Hristiyan yönetici atanmaktadır. Ki yönetimi elinde tutan İngiltere'nin, İstanbul'un temsilcisini bir biçimde "yola koyamaması" düşünülemez! Ki öyle de olmuş, Kıbrıs'ın Müslüman evkafı, İngiltere'nin atadığı bir papaz olan Newham tarafından yönetilir olmuştur sonunda!

Ayni Ek Anlaşma'nın 3. Maddesine göre, İngiltere adanın vergilerini toplayıp, masrafı düştükten sonra kalanı, İstanbul'a ödeyecektir. Bunun toplam 92bin sterlin olduğu hesap edilmiştir. Oysa o esnada adadaki Müslüman evkafının "akarı" 5 milyon sterlin'dir!

Ek Anlaşma'nın 5. Maddesine göre ise İngiltere adada kamu yararına göre istediği "istimlâk"i yapma yetkisine sahiptir! Buna dayanarak, mütevellisi adada olmayan bütün vakıfları, istimlâk edip, halka dağıttı. Böylece üretimi ve vergi gelirlerini artıracağını ileri sürmekteydi! Halkın çoğunluğu da Hristiyan olduğu için, Müslüman evkafı, Hristiyanların kişisel mülkiyetine geçti! Çok meşhur olan Afendrika Çiftliği, Morphou Çiftliği, Petre Çiftliği v.b. böyle gitti… İstanbul'un atadığı Müslüman evkaf yöneticisi de bunlara "gık" diyemedi… Anlaşma vardı! Oysa asıl var olan, 92bin sterlin vereceği olan bir yönetime 5 milyon sterlinlik bir "avanta"nın, altın tepside sunulmasından ibaretti…

Adanın Hristiyan Evkaf'ı olması gerektiği gibi kilise tarafından yönetilirken, o maddeler yüzünden Müslüman Evkaf'ı, İngiliz ve Bâb-ı Âli tarafından yönetilmeye başlandı ve 70 yıl süren bir kavgaya neden olundu. Duruma önce Müftü Hacı Hafız Ziyaettin Efendi itiraz edip, Evkaf yönetiminin müftülüğe bağlı olması gerektiğini ileri sürdü. Sonunda, müftülüğü evkaf dairesine bağladı ama o konumuz dışı! Sonra Istanbul'dan atanan Kadı Numan Efendi ayni gerekçe ile itiraz etti: Nasıl olurdu da müslüman evkafı hristiyan bir papaza terkedilirdi? Con Rifat'tan Remzi Okan'a; bir kuşak aydının kavgası bu minval üzre sürdü. 1948 Türk İşleri Komisyonu Ara Rapor'u ile İngiliz pes edince, artık biraz fazla "laik" idik, Evkaf zaten 1929'da lâğvedilmiş ve Evkaf'a bağlı bir daire haline getirilmiş, Müftülük'e değil de toplumun seçtiği Evkaf Yüksek Konseyi diye anılan bir kurula devredildi. Yıl: 1956…

Bu adanın iki büyük toprak sahibi vardı! Hristiyan evkafının yöneticisi kilise ve Müslüman evkafının yöneticisi Evkaf… Kilise halâ adanın en büyük toprak sahibidir! Gücü ruhani olmaktan ziyade ekonomiktir, farkında değilsiniz ama… Bir de Evkaf'a bakınız! Osmanlı giderken, kilise ile eşitti… Bir de şimdiki haline bakınız… 1878'de 5 milyon sterlin ne kadar altın ederdi bilmem… Şimdiki "akar"ı da çevirin altına bakalım ne hale geldi?

banner

Yorumlar

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.