Mesleklere yeni sistem: “Ulusal Yeterlilik” dönemi başlıyor

Yeni yasa tasarısıyla mesleki ve akademik yeterliliklerin tek bir ulusal çerçevede tanımlanması, meslek standartlarının oluşturulması ve belirlenen mesleklerde yeterlilik belgesi zorunluluğu getirilmesi öngörülüyor.

Tasarı; sınav, belgelendirme, itiraz, ücret, kayıt ve cezalar için yeni bir sistem kurarken, bazı mesleklerde belge olmadan diğer yasal yeterliliklere başvurulmasının da önünü kapatıyor.

KKTC’de mesleki yeterliliklerin belirlenmesi, sınav ve belgelendirme süreçlerinin yeniden yapılandırılması amacıyla hazırlanan Ulusal Yeterlilik Yasa Tasarısı, 24 Eylül 2026 tarihinde mevzuat kayıtlarına girdi. Tasarıyla mesleki ve akademik yeterliliklerin bütünleştirilmesi, yeterliliklerin kalite standartları çerçevesinde daha şeffaf ve karşılaştırılabilir hale getirilmesi ve eğitim ile çalışma hayatı arasındaki bağlantının güçlendirilmesi hedefleniyor.

TASARININ TEMELİ: MESLEKLER İÇİN ULUSAL STANDART

Tasarıya göre sistemin merkezinde “Ulusal Yeterlilik Çerçevesi” bulunacak.

Bu çerçeve; ilk, orta ve yükseköğrenim dahil olmak üzere mesleki, genel ve akademik düzeydeki yeterlilikleri tanımlayan, sınıflandıran ve karşılaştıran bir sistem olarak kurulacak.

Tasarı, akademik yeterlilik çerçevesini de sekiz seviyeye ayırıyor. İlk dört seviyenin kapsamının Bakanlık, 5, 6, 7 ve 8’inci seviyelerin kapsamının ise YÖDAK tarafından belirlenmesi öngörülüyor.

HER MESLEĞE STANDART GELİYOR

Tasarıdaki önemli düzenlemelerden biri de meslek standartlarının oluşturulması…

“Meslek standardı”, bir mesleğin başarıyla yapılabilmesi için gerekli bilgi, beceri, tavır ve tutumları ortaya koyan asgari norm olarak tanımlanıyor.

Sistem şu aşamalardan oluşacak;

Hangi meslekler için standart hazırlanacağı belirlenecek.

Meslek komiteleri oluşturulacak.

Taslak standart hazırlanacak.

İlgili sektörlerin görüşü alınacak.

Taslak sektör komitesine ve ilgili odalara gönderilecek.

Düzeltilen metin Yürütme Kurulu’na sunulacak.

Uygun bulunan standart Bakanlığa gönderilecek.

Bakanlığın resmi internet sitesinde yayımlandığında yürürlüğe girecek.

Yani meslek standartlarının yalnızca bürokratik bir işlemle belirlenmesi yerine, sektör, oda, işçi ve işveren temsilcilerinin de dahil olduğu bir mekanizma kurulması öngörülüyor.

BELGE ZORUNLU OLACAK

Tasarıdaki en önemli düzenlemelerden biri Mesleki Yeterlilik Belgesi.

Belirlenen meslek gruplarında bu belgenin alınması zorunlu olacak.

Tasarıya göre belge, Yürütme Kurulu veya onun yetkilendirdiği kamu tüzel kişilerince düzenlenen sınavlarda başarılı olanlara verilecek.

Daha da önemlisi, tasarıda mesleki yeterlilik belgesi olmadan, başka yasalar kapsamında bir mesleğin icrası için gerekli olan yeterlilik veya yetki belgesine başvurulamayacağı ve bu belgenin alınamayacağı hükme bağlanıyor. Bu düzenleme yasalaşması halinde bazı meslekler açısından “önce yeterlilik, sonra mesleki yetki” şeklinde yeni bir sistem oluşturabilir.

SINAVLARDA YENİ DENETİM MEKANİZMASI

Tasarı, sınavların da belirli kurallara bağlanmasını öngörüyor.

Sınavların en az 15 gün önceden Daireye bildirilmesi ve Yürütme Kurulu’ndan onay alınması gerekecek.

Sınav başvuruları ve sınava ilişkin faaliyetler yetkilendirilen kurumlar tarafından yürütülebilecek ancak sınavlar Yürütme Kurulu’nun onayı olmadan yapılamayacak.

Sınavların, ilgili ulusal yeterliliklerde belirlenen teorik ve performans yöntemlerine göre, alan uzmanları tarafından yapılması öngörülüyor.

SINAV SONUCUNA İTİRAZ HAKKI DE VAR

Tasarı, sınav sonucuna itiraz için de açık bir prosedür getiriyor.

Aday, sonuçların Dairenin internet sitesinde yayımlanmasından itibaren üç iş günü içerisinde itiraz edebilecek.

İlgili sınav komisyonu itirazı en geç beş iş günü içerisinde sonuçlandıracak. Daire ise komisyonun kararını en geç iki iş günü içerisinde adaya yazılı ve gerekçeli olarak bildirecek.

İtiraz için sınav başvuru ücretinin yarısı kadar ücret alınması, ancak itiraz haklı bulunursa bu ücretin iade edilmesi öngörülüyor.

SINAVLAR KAYDA ALINACAK

Tasarıdaki bir başka dikkat çekici düzenleme ise sınavların kayıt altına alınması.

Mesleki Yeterlilik Belgesi verilen kişilerin başvuru, sınav ve belgelendirme kararlarına ilişkin kayıtları Daire tarafından tutulacak.

Ayrıca sınavlarda yazılı, sesli ve/veya görüntülü kayıt tutulabilecek.

Bu kayıtlar sınav sonuçlarının ilanından itibaren bir yıl saklanacak. Konu yargıya taşınmışsa kayıtlar, yargı süreci bir yılı aşsa dahi süreç tamamlanıncaya kadar korunacak.

Mesleki yeterlilik belgesinin süresinin sona ermesi halinde yenilenebilmesi öngörülüyor.

Belgenin kaybolması, okunamaz hale gelmesi veya kişisel bilgilerde değişiklik olması durumunda da yeniden belge düzenlenebilecek.

Ayrıca belge sahibi isterse İngilizce belge de alabilecek.

Tasarıda ücretler de ayrıntılı şekilde düzenleniyor.

Örneğin sınava giriş ücretinin günlük asgari ücretin iki katı olması öngörülüyor.

Mesleki Yeterlilik Belgesi’nin ilk kez alınması için de günlük asgari ücretin iki katı tutarında ücret öngörülüyor.

Yenileme, yeniden basım ve yabancı dilde belge düzenlenmesi için ise farklı ücretler belirleniyor.

Kurs ücretinin saat başına saatlik asgari ücretin yarısı olarak alınması öngörülüyor; ancak yetkilendirilmiş kurslarda ücretin yürürlükteki net asgari ücretin üç katını aşamayacağı belirtiliyor.

UYMAYANA AĞIR CEZA

Tasarıdaki en sert düzenlemelerden biri suç ve cezalar bölümünde yer alıyor.

Mesleki yeterlilik sınavlarının yapılmasına ilişkin bazı kurallara uymayan kamu ve özel tüzel kişiler ile gerçek kişiler için aylık brüt asgari ücretin 20 katına kadar para cezası veya 6 yıla kadar hapis cezası ya da her iki cezanın birlikte uygulanması öngörülüyor.

Ayrıca bazı durumlarda Yürütme Kurulu’nun soruşturma veya kovuşturma süreci tamamlanıncaya kadar verdiği izinleri tedbiren askıya alabilmesi de düzenleniyor.

Bu nedenle tasarı yalnızca bir “belgelendirme sistemi” kurmuyor; sınavı ve belgelendirmeyi yürüten kişi ve kurumlar açısından da ciddi yaptırımlar öngörüyor.

SİSTEMİ KİM YÖNETECEK?

Tasarıda çok katmanlı bir yapı kuruluyor.

Genel Kurul

Ulusal Mesleki Yeterlilik Genel Kurulu’nun bir başkan ve 23 üyeden, yani toplam 24 kişiden oluşması öngörülüyor.

Yürütme Kurulu

Yürütme Kurulu, sistemin uygulanması ve meslek standartları ile yeterliliklerin onaylanmasında merkezi rol üstlenecek.

Sektör Komiteleri

Sektör komitelerinde ise devlet kurumlarının yanı sıra YÖDAK, ilgili bakanlıklar, belediyeler, odalar, meslek birlikleri, işçi ve işveren sendikaları ile sektör temsilcilerinin yer alması öngörülüyor.

Bu yapı sayesinde tasarı, meslek standartlarının yalnızca kamu tarafından belirlenmesi yerine sektör temsilcilerinin de karar sürecine dahil edilmesini amaçlıyor.

TASARI NEYİ DEĞİŞTİREBİLİR?

Tasarı yasalaşırsa çalışma hayatında önemli bir değişim yaratabilecek üç temel mekanizma ortaya çıkacak;

1. MESLEK STANDARDI:

Bir mesleğin gerektirdiği bilgi ve beceriler tanımlanacak.

2. SINAV VE BELGELENDİRME:

Belirlenen mesleklerde kişinin yeterliliği sınavla ölçülecek.

3. BELGE ZORUNLULUĞU:

Yeterlilik çerçevesine alınan mesleklerde Mesleki Yeterlilik Belgesi zorunlu hale gelecek.

Dolayısıyla tasarının en önemli sonucu, “bir işi yapıyor olmak” ile “o işi ulusal standartlara göre yeterli olduğunu belgelemek” arasındaki farkı hukuken belirginleştirmek olacak.

Bu düzenlemenin tüm meslekler için aynı anda belge zorunluluğu getirdiği şeklinde okunmaması gerekiyor.

Tasarı, hangi mesleklerin ulusal yeterliliklerinin hazırlanacağını Yürütme Kurulu’nun belirlemesini ve meslek standartlarının/yeterliliklerin ilgili süreçlerden geçmesini öngörüyor.

Yani kapsamın hangi meslekleri, ne zaman ve hangi standartlarla içine alacağı, yasanın ardından oluşturulacak sistem ve ilgili düzenlemeler açısından belirleyici olacak.