Guterres: BM Güvenlik Konseyini, günümüz dünyasını yansıtacak şekilde yeniden yapılandırmalıyız”

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, 10 yıllık görev süresi boyunca Gazze'de hiçbir şeye benzemeyen bir katliam ve yıkım yaşandığını, Filistin’de iki devletli çözümün yok olmasına izin verilmemesi gerektiğini belirtti.

Guterres, bugün başlayan BM 81. Genel Kurulu görüşmelerinin ilk gününde son kez BM Genel Kuruluna hitap etmek üzere kürsüye çıktı.

Konuşmasına, “Dünyamızdaki fay hatları genişliyor. Çatlaklar kanyonlara dönüştü.” diye başlayan Guterres, dünyada son 10 yılda yaşanan savaşlara dikkati çekti.

Guterres, “Siviller hedef alındı. İnsan hakları çiğnendi. Açlık silah olarak kullanıldı. İnsani yardım çalışanları öldürüldü. Uluslararası hukuk bir kenara atıldı. Jeopolitik bölünmeler derinleşti. Eşitsizlikler yoğunlaştı. Güven sarsıldı.” dedi.

Dünyada gücün devletler ile hükümetler ve teknoloji şirketleri arasında yer değiştirdiğini belirten Guterres, “Üçüncüsü de insanlar giderek gücü makinelere devrediyor, yapay zeka ajanları kontrolden çıkıyor ve ölümcül otonom silahlar bilim kurgudan askeri gerçekliğe dönüşüyor.” diye konuştu.

Guterres, “İnsanlığın eşi benzeri görülmemiş bir tehdit birleşimiyle karşı karşıya olduğu anda, kolektif eylem mekanizmalarımız giderek artan bir baskı altında.” ifadesini kullandı.

“FİLİSTİN TOPRAKLARINDAKİ YIKICI DURUMU GÖZDEN KAÇIRMAMALIYIZ”

Orta Doğu’da çatışmaların giderek arttığını anlatan Guterres, şöyle devam etti:

“Sözde ateşkesler, sivillerin bedelini ödemeye devam ettiği 'küçük çaplı ateşkeslerden' öteye geçmiyor. Artık yeter.”

Guterres, “Bölgeyi saran kargaşa ortamında, işgal altındaki Filistin topraklarındaki yıkıcı durumu gözden kaçırmamalıyız.” dedi.

Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki saldırılarını takiben İsrail’in saldırılarına dikkati çeken Guterres, “Gazze'deki Filistinlilere yönelik, Genel Sekreter olarak görev yaptığım yıllar boyunca tanık olduğum hiçbir şeye benzemeyen bir katliam ve yıkım dalgası yaşandı.” değerlendirmesinde bulundu.

Guterres, işgal altındaki Batı Şeria'da da şiddet, yerinden edilme ve yerleşim genişlemelerinin barışa giden yolu tıkadığını ve etnik temizlik tehlikesini ortaya çıkardığını vurgulayarak “İki devletli çözümün gözümüzün önünde yok olmasına izin veremeyiz.” diye konuştu.

Ukrayna-Rusya savaşındaki sivil kayıplara, Sudan'da, “dış aktörler tarafından körüklenen” çatışmalara da işaret eden Guterres, Myanmar'da da artan şiddet, kitlesel yerinden edilme ve genişleyen uluslararası suçlarla birlikte başka bir krizin küresel dikkatten kaçma riski taşıdığını kaydetti.

“BM GÜVENLİK KONSEYİNİ, GÜNÜMÜZ DÜNYASINI YANSITACAK ŞEKİLDE YENİDEN YAPILANDIRMALIYIZ”

Guterres, dünyadaki birçok çatışmanın gücün kontrolden çıktığını, kuvvetin diplomasiyi geride bıraktığını gösterdiğini belirterek çifte standart uygulamadan BM Şartı'nın savunulması gerektiğini söyledi.

BM Güvenlik Konseyi reformuna dikkati çeken Guterres, “BM Güvenlik Konseyi'ni, günümüzün zorluklarının gerektirdiği meşruiyet ve etkinliğe sahip olacak şekilde, günümüz dünyasını yansıtacak şekilde yeniden yapılandırmalıyız.” değerlendirmesini yaptı.

Guterres, bu konuda Afrika’yı örnek göstererek “Bugün Afrika'nın Konsey'de hala daimi bir koltuğu yok. 21. yüzyılda daimi Afrika temsilcisi olmayan bir Güvenlik Konseyi, adaletsiz ve savunulamazdır.” ifadelerini kullandı.

Dünyanın daha zayıf bir BM’ye ihtiyacı olmadığını belirten Guterres, “Mevcut sorunlarla yüzleşebilecek kadar güçlü ve dünyayı olması gerektiği gibi inşa etmeye kararlı bir BM'ye ihtiyaç var.” dedi.

“ARTIK YAĞMALAMA YOK, ARTIK SÖMÜRÜ YOK”

Dünyadaki iklim krizinin geldiği noktaya da dikkati çeken Guterres, bu konuda trajik olayların arttığını ve krizin etkilerinin birçok kişinin tahmin ettiğinden daha geniş bir alana yayıldığını belirtti.

Guterres, bu konuda fosil yakıttan çıkar sağlayan çevrelerin kendi kendilerine kenara çekilmeyeceklerini belirterek, “On yıllardır, büyük petrol şirketleri atmosferi açık bir kanalizasyon gibi ele aldı ve sonuçlarından faydalandı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bu yana 5 büyük Batılı petrol şirketi yaklaşık yarım trilyon dolar kar elde etti.” diye konuştu.

Dünyada iklim krizine ve kirliliğe neden olanların ortaya çıkan zararı onarmak için daha fazlasını yapması gerektiğini vurgulayan Guterres, “Artık yağmalama yok, artık sömürü yok.” ifadelerini kullandı.

“KATİL ROBOTLARIN GELECEĞİMİZDE YERİ OLMAMALIDIR”

Guterres, teknoloji alanında yapay zekanın “oyunun kurallarını değiştirecek” hale geldiğini belirterek, “Yanlış anlamayın, tehlike teknoloji değil, tehlike; hesap verebilirliği, denetimi, şeffaflığı olmayan bir teknoloji.” değerlendirmesini yaptı.

Hükümetlerin birinci görevinin, insanlarını korumak olduğunu söyleyen Guterres, bu bağlamda yapay zekanın sorumlu şekilde geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.

Guterres, yapay zekanın insanlar tarafından tüm insanlık için şekillenmesi gerektiğinin altını çizerek “Hayati önem taşıyan kararların asla makinelere bırakılmaması gerektiğine karar verelim. Katil robotların geleceğimizde yeri olmamalıdır.” dedi.

Görev süresinin bu yıl sonu biteceğini hatırlatan Guterres, görevi bittikten sonra nerede olursa olsun, ne yaparsa yapsın BM Şartı ilkelerini savunmaya devam edeceğini sözlerine ekledi.

Yaklaşık yarım saat süren konuşmasının sonunda Guterres, BM Genel Kurulu'ndaki delegeler tarafından uzun süre ayakta alkışlandı.

BM 81. GENEL KURULU BAŞKANI RAHMAN'A GÖRE BM'NİN BAŞARISI ÜÇÜNCÜ DÜNYA SAVAŞI FELAKETİNİ ÖNLEMEK

Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu Başkanı Khalilur Rahman, BM'nin başarısının Üçüncü Dünya Savaşı felaketini önlemek olduğunu belirterek, BM'ye güvenin "alınan kararlar, yerine getirilen vaatler ve sağlanan sonuçlar doğrultusunda kazanılacağını" bildirdi.

Aynı zamanda Bangladeş Dışişleri Bakanı da olan Rahman, Genel Kurula hitabında, BM'nin yaşadığı krizlerin ve sorgulanmasının yeni olmadığını, on yıllardır devam ettiğini ancak buna karşı BM'nin dışında bir düzenin "hayal edilemez" olduğu için kuruluşun varlığının sürdüğünü söyledi.

BM'nin bugün 193 üye devletinin "insanlığı" bir çatı altında topladığını dile getiren Rahman, "Bu yapının temel vaadi, varoluş sebebi geçmişte ve bugün de kimsenin hayal dahi etmek istemediği Üçüncü Dünya Savaşı felaketini önlemek. Böyle bir felaketten uzak durulması, bu kurumun sunabildiği en büyük başarı." ifadelerini kullandı.

Rahman, insanların BM'nin varlığından şüphe etmediğini ancak "işleyip işlemediğini" sorguladığını kaydetti.

BM'nin bazı savaş ve sorunları engelleyemediğini ve bazı çatışmaları çözemediğini aktaran Rahman, "Filistin sorunu on yıllardır çözümsüz sürüyor. Savaş ve çatışmalar Sudan, Gazze, Ukrayna, Myanmar ve Orta Doğu'da devam ediyor." dedi.

Genel Kurulun "Güveni Yeniden Tesis Etmek, Dönüşümü Yönetmek: Herkes İçin Sonuç Üreten BM" temasına atıfta bulunan Rahman, "Bu başkanlık dönemine şu inançla başlıyorum. Güven sadece talep edilemez, kazanılır. (Güven) Burada aldığımız kararlar, yerine getirdiğimiz vaatler ve hepsinden öte hizmet ettiğimiz insanlara sağladığımız sonuçlar doğrultusunda kazanacaktır." diye konuştu.

Rahman, BM'nin "geriye düştüğü konular hakkında gerçekçi olması, yapının reforma ihtiyaç duyduğu noktalara işaret etmesi, çalışmalarını tüm paydaşları dahil edecek şekilde daha katılımcı yürütmesi" gerektiğini dile getirdi.

BM Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) yapısında reform yapılması gerektiği ve Afrika'nın konseyde temsil edilmesi gerektiğini vurgulayan Rahman'ın sözleri Genel Kurul salonunda alkışla karşılandı.

Rahman, dünya nüfusunun yüzde 92'sinin elektriğe ulaştığını, internet erişiminin yüzde 40'tan yüzde 74'e yükseldiğini belirterek, bunun arkasında BM'nin öncülük ettiği sürdürülebilir gelişim hedeflerinin bulunduğuna işaret etti.

BM'nin yapay zeka geliştiricilerle birlikte çalışarak bu teknolojinin inovasyonunun insanlığın yararına kullanılmasına katkı sağlaması gerektiğini kaydeden Rahman, "Bu Genel Kurul, neyin işe yaradığını öğrendiğimizi, neyin işlemediğiyle yüzleşmeye hazır olduğumuzu ve değişim karşısında sadece hayatta kalacak değil, bilakis bu dönüşümü sağlayabilecek bir Birleşmiş Milletler inşa edebileceğimizi göstermek için bir fırsat." değerlendirmesinde bulundu.