DAÜ’den Dünya Akciğer Günü’nde sağlıklı nefes çağrısı

Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ) Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehtap Malkoç ile Sağlık Bilimleri Fakültesi, Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. İlker Yatar, Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Kardiyopulmoner Rehabilitasyon Ünitesi adına 25 Eylül Dünya Akciğer Günü dolayısıyla açıklamalarda bulundu. Prof. Dr. Malkoç ve Yrd. Doç. Dr. Yatar’ın açıklamasında şu ifadelere yer verildi:

“Her yıl 25 Eylül’de kutlanan Dünya Akciğer Günü, yalnızca solunum hastalıklarına dikkat çekilen bir farkındalık günü değildir. Aynı zamanda akciğer sağlığının yaşamın bütün dönemlerinde korunması gerektiğini hatırlatan önemli bir halk sağlığı çağrısıdır. 2026 yılının teması olan ‘Bir Ömür Sağlıklı Nefes’ ile çocukluktan ileri yaşlara kadar yaşamın her döneminde solunum sağlığının korunmasının önemi vurgulanmaktadır. Akciğer sağlığını yalnızca hastalık ortaya çıktığında ele almak yeterli değildir. Asıl önemli olan, akciğer fonksiyonlarını yaşamın erken dönemlerinden itibaren koruyabilmek, risk faktörlerini azaltmak ve bireyin mümkün olan en yüksek fiziksel kapasiteyle yaşamını sürdürebilmesini sağlamaktır.

Solunum hastalıkları günümüzde hâlâ önemli bir hastalık ve yaşam kalitesi kaybı nedenidir. Astım, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), zatürre, akciğer kanseri ve diğer kronik solunum sistemi hastalıklarının önemli bir bölümü yalnızca akciğerleri değil, bireyin hareket kapasitesini, günlük yaşam aktivitelerini, bağımsızlığını ve sosyal yaşama katılımını da etkilemektedir. Bu nedenle akciğer sağlığını yalnızca ‘nefes alabilmek’ üzerinden değerlendirmek eksik kalır. Bizim için asıl soru şudur: Birey nefesini günlük yaşamında ne kadar etkin kullanabiliyor, hareket edebiliyor, merdiven çıkabiliyor, yürüyebiliyor ve yaşamını bağımsız sürdürebiliyor mu?

"AKCİĞER SAĞLIĞI YAŞAMIN İLK DÖNEMLERİNDE ŞEKİLLENMEYE BAŞLAR"

Akciğer gelişimi doğumdan önce başlar. Gebelik döneminde sigara ve tütün dumanına maruziyet, hava kirliliği, beslenme yetersizlikleri ve çevresel riskler, akciğer gelişimini olumsuz etkileyebilir. Çocukluk ve gençlik döneminde ise akciğerler gelişimini sürdürür ve birey yaşamındaki en yüksek akciğer kapasitesine ulaşır. Bu nedenle çocukların temiz hava koşullarında büyümesi, pasif içicilikten korunması, solunum yolu enfeksiyonlarının uygun şekilde tedavi edilmesi ve düzenli fiziksel aktivitenin yaşamın doğal bir parçası hâline getirilmesi son derece önemlidir.

"YETİŞKİNLİKTE AMAÇ YALNIZCA HASTALIKTAN KORUNMAK DEĞİL, KAPASİTEYİ KORUMAKTIR"

Yetişkinlik döneminde sigara ve diğer tütün ürünlerinden uzak durmak, düzenli fiziksel aktivite yapmak, sağlıklı beslenmek ve çevresel riskleri azaltmak akciğer sağlığının temel koruyucu unsurlarıdır. Nefes darlığı yaşayan birey daha az hareket eder; daha az hareket ettikçe kas gücü ve egzersiz kapasitesi azalır; fiziksel kapasite azaldıkça aynı günlük aktivite birey için daha yorucu hâle gelir ve nefes darlığı daha belirgin hissedilir. İşte solunum fizyoterapisi ve kardiyopulmoner rehabilitasyonun önemi tam da bu noktada ortaya çıkmaktadır.

"SOLUNUM FİZYOTERAPİSİ YALNIZCA NEFES EGZERSİZİNDEN İBARET DEĞİLDİR"

Toplumda solunum fizyoterapisi zaman zaman yalnızca birkaç nefes egzersizinin öğretilmesi şeklinde algılanmaktadır. Oysa günümüzde kardiyopulmoner rehabilitasyon bundan çok daha kapsamlı bir yaklaşımdır. Bireyin solunum fonksiyonları, kas kuvveti, egzersiz kapasitesi, günlük yaşam aktiviteleri, fiziksel aktivite düzeyi ve nefes darlığı ayrıntılı biçimde değerlendirilir. Ardından bireyin gereksinimlerine göre kişiselleştirilmiş bir rehabilitasyon programı oluşturulur. Bu programlarda aerobik egzersizler, kuvvetlendirme çalışmaları, solunum egzersizleri, solunum kaslarına yönelik uygulamalar, fiziksel aktivitenin artırılması, enerji koruma yöntemleri ve gerekli durumlarda sekresyon temizleme teknikleri yer alabilmektedir. Özellikle KOAH başta olmak üzere kronik solunum hastalıklarında kardiyopulmoner rehabilitasyonun temel hedeflerinden biri, bireyin günlük yaşamda daha aktif ve bağımsız hâle gelmesini sağlamaktır.

"HAREKET, AKCİĞER SAĞLIĞININ VAZGEÇİLMEZ BİR PARÇASIDIR"

Akciğer sağlığını korumada düzenli fiziksel aktivitenin yeri çoğu zaman yeterince vurgulanmamaktadır. Oysa fiziksel aktivite yalnızca kalp, kas ve kemik sağlığı açısından değil, kardiyorespiratuvar kapasitenin korunması açısından da son derece önemlidir. Özellikle ileri yaşlarda nefes darlığı nedeniyle hareketten kaçınmak, bireyin bağımsızlığını daha hızlı kaybetmesine neden olabilir. Bu nedenle ‘nefesim daralıyor, hareket etmeyeyim’ yaklaşımı yerine, sağlık profesyonellerinin kontrolünde ‘nasıl güvenli ve doğru hareket edebilirim?’ sorusu sorulmalıdır. Bireye uygun egzersiz yoğunluğunun belirlenmesi, nefes darlığının yönetilmesi ve günlük yaşam aktivitelerinin yeniden yapılandırılması bu noktada fizyoterapistlerin önemli çalışma alanlarından biridir.

"AKCİĞER SAĞLIĞINI KORUMAK İÇİN NE YAPMALIYIZ?"

En önemli adımların başında sigara ve diğer tütün ürünlerinden uzak durmak gelmektedir. Bunun yanı sıra iç ve dış ortam hava kirliliğine maruziyeti azaltmak, kapalı alanları düzenli havalandırmak, gerekli aşıları yaptırmak, solunum yolu enfeksiyonlarını ihmal etmemek ve düzenli sağlık kontrollerini sürdürmek gerekir. Ancak bunlara bir madde daha eklemek istiyoruz: Hareket etmek.

Yaşımıza, sağlık durumumuza ve fiziksel kapasitemize uygun şekilde düzenli fiziksel aktivite yapmak, akciğer ve kalp sağlığının korunmasının temel bileşenlerinden biridir. Kronik solunum hastalığı bulunan bireylerin de uygun değerlendirme sonrasında egzersizden uzak durmaları değil, aksine kendileri için güvenli ve etkili bir egzersiz programına yönlendirilmeleri önemlidir.

"DAÜ KARDİYOPULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ OLARAK TOPLUMUMUZUN YANINDAYIZ"

Doğu Akdeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Kardiyopulmoner Rehabilitasyon Ünitesi olarak, solunum ve kardiyopulmoner sistemle ilişkili sorunları bulunan bireylere değerlendirme, fizyoterapi, egzersiz danışmanlığı ve rehabilitasyon uygulamaları kapsamında hizmet sunabilmekteyiz. Ünitemizde bireyin sağlık durumu, fiziksel kapasitesi, egzersiz toleransı ve günlük yaşamda yaşadığı güçlükler değerlendirilerek kişiye özgü yaklaşımlar planlanabilmektedir. Amacımız yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonra rehabilitasyon desteği sunmak değil; aynı zamanda toplumda koruyucu sağlık bilincini güçlendirmek, fiziksel aktiviteyi desteklemek ve akciğer sağlığının yaşam boyu korunmasına katkıda bulunmaktır.

"SAĞLIKLI AKCİĞER, AKTİF YAŞAM DEMEKTİR"

Nefes almak yaşamın temelidir; ancak sağlıklı bir yaşam için önemli olan, aldığımız nefesi hareketle, bağımsızlıkla ve yaşamın içinde aktif kalarak sürdürebilmektir.”