KKTC seçim sisteminde tarihi değişiklik: Karma oy dönemi sona erdi

Cumhuriyet Meclisi, yıllardır tartışılan seçim sisteminde köklü bir değişikliğe imza attı. Seçim ve Halkoylaması (Değişiklik) Yasa Önerisi’nin oy çokluğuyla kabul edilmesiyle KKTC’de karma oy dönemi sona erdi. Seçmen artık farklı partilerin adaylarına aynı pusulada oy veremeyecek ancak oy verdiği parti içerisindeki adaylar arasında tercih hakkını kullanmayı sürdürecek. Böylece seçim sisteminin en tartışmalı uygulamalarından biri tarihe karışırken, KKTC seçimlerinde yeni bir dönem başladı.

Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulu, KKTC seçim sisteminde yıllardır tartışılan karma oy uygulamasını kaldıran önemli bir karara imza attı.

Seçim ve Halkoylaması (Değişiklik) Yasa Önerisi, Genel Kurul’da madde madde görüşülmesinin ardından bütünüyle yapılan oylamada oy çokluğuyla kabul edildi.

Yeni düzenlemeyle seçmenin aynı seçimde farklı siyasi partilerin adaylarına oy vermesine imkân sağlayan karma oy sistemi kaldırıldı. Öte yandan tek bölge seçim sistemi (çarşaf liste), parti içi tercih devam edecek.

Ancak seçmenin adaylar üzerindeki tercih hakkı tamamen ortadan kaldırılmadı. Seçmen, oy verdiği siyasi partinin adayları arasında tercih yapmaya devam edebilecek.

Böylece seçim sisteminde hem oy kullanma yöntemi sadeleştirildi hem de parti içi tercih mekanizması korunmuş oldu.

ÜSTEL: AMAÇ SEÇMENİN İRADESİNİ SANDIĞA YANSITMAK

Başbakan Ünal Üstel, değişikliğin seçime kısa süre kala gündeme getirildiği yönündeki eleştirileri reddetti.

Düzenlemenin 2023 yılında Meclis gündemine geldiğini ve komitede görüşüldüğünü hatırlatan Üstel, daha sonra ana muhalefetin de katkı koyabilmesi amacıyla geri çekildiğini söyledi.

Üstel, seçim sistemi değişikliğinin uzun süredir Meclis’in gündeminde olduğunu belirterek, 2022 genel seçimlerinde yaşanan geçersiz oy sorununa dikkat çekti.

2022 seçimlerinde oyların yüzde 41’inin geçersiz sayıldığını anımsatan Üstel, Yüksek Seçim Kurulu’nun da 2023 yılında karma oyun kaldırılması yönündeki görüşünü hükümete yazılı olarak ilettiğini söyledi.

Üstel, yapılan düzenlemede YSK’nın değerlendirmelerinin dikkate alındığını ve temel hedefin “seçmenin iradesinin sandığa doğru şekilde yansımasını sağlamak” olduğunu ifade etti.

ARIKLI: KARMA OY SEÇİMLERİ GÖLGELEYEN BİR SİSTEME DÖNÜŞTÜ

YDP Genel Başkanı Erhan Arıklı da karma oy sistemine yönelik sert eleştirilerde bulundu.

Karma oyun teoride seçmene geniş tercih imkânı sunduğunu ancak uygulamada zaman içinde farklı bir yapıya dönüştüğünü savunan Arıklı, sistemi “siyasi hayatı kirleten ve seçimlere gölge düşüren” bir uygulama olarak nitelendirdi.

Arıklı, demokrasilerde siyasi partilerin temel aktör olduğunu, hükümetlerin de parti programları doğrultusunda oluşturulduğunu belirterek karma oyun zaman içerisinde bir “rant mekanizmasına” dönüştüğünü ileri sürdü.

YDP’nin kuruluşundan bu yana karma oyun kaldırılmasını savunduğunu kaydeden Arıklı, Meclis’teki siyasi partilerin önemli bölümünün de bu yönde görüş ortaya koyduğunu ifade etti.

İNCİRLİ: SEÇİME ÜÇ AYDAN AZ KALA DOĞRU DEĞİL

CTP Genel Başkanı Sıla Usar İncirli ise düzenlemenin zamanlamasını eleştirdi.

Konunun yaklaşık üç yıldır süren çalışmaların ardından Genel Kurul’a geldiğini belirten İncirli, seçime üç aydan az süre kala seçim sisteminin değiştirilmesini doğru bulmadıklarını söyledi.

Seçim sistemlerinin kişisel veya siyasi ihtiyaçlara göre şekillendirilmemesi gerektiğini vurgulayan İncirli, düzenlemelerin parlamenter demokrasiyi ve siyaset kurumunu güçlendirecek anlayışla yapılması gerektiğini ifade etti.

İncirli, böylesine önemli değişikliklerin tüm siyasi partilerin mutabakatıyla ve daha geniş bir zaman diliminde ele alınması gerektiğini kaydetti.

KARMA OY TARİHE KARIŞTI

UBP Genel Sekreteri Ahmet Savaşan da daha önce yaptığı açıklamalarda karma oy sisteminin suistimal edildiğini ve sistem üzerinden adeta bir “sektör oluşturulduğunu” savunmuştu.

Yeni düzenlemeyle birlikte seçmen artık farklı partilerin adaylarını aynı oy pusulasında bir araya getiremeyecek.

Buna karşılık parti içindeki adaylar arasında tercih hakkı korunacak.

Karma oy uygulamasını savunanlar sistemin seçmene daha geniş aday tercihi sunduğunu belirtirken, karşı çıkanlar karmaşık yapının geçersiz oyları artırdığını ve seçimleri tartışmalı hale getirdiğini savunuyordu.

Cumhuriyet Meclisi’nin aldığı kararla bu tartışmada kritik eşik aşılmış oldu.

Yıllardır KKTC seçim sisteminin en fazla tartışılan uygulamalarından biri olan karma oy dönemi kapandı; seçim sisteminde yeni bir sayfa açıldı.