Zaman

Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde diye başlar eski masallar.
Zaman…Felsefede, dinde, fizikte değişik şekilde tanımlanan bir kavram.
Çok şarkılar, şiirler yazıldı, yazılacak zaman kavramı için. Birçoğu isyan, pişmanlık, mutsuzluk, umutsuzluk şarkıları, şiirleri.
Birçoklarımız için gelmiş, geçmiş en anlamlı, en önemli şarkı olarak kabul edilen Pink Floyd şarkısı “Time (Zaman)” sözleri varoluşsal korku, kaçırılmış fırsatlar ve zamanın geçişinin yarattığı pişmanlık ve kaygı duygularını aktarır.
Buna karşı ünlü İranlı şair Ömer Hayyam ise şöyle der mısralarında:
Geçmiş günü beyhude yere yâd etme,
Bir gelmemiş an için de feryat etme
Geçmiş gelecek masal bunlar hep
Eğlenmene bak ömrünü berbat etme.
Güzel sözler, ancak günümüz yaşamında onları uygulamamız ne kadar gerçekçidir?
“Zaman her şeyin ilacıdır” atasözü, zamanın sorunları çözebileceğini ve her şeyin düzelebileceğini ifade eder. Ne yazık ki birçok bedbaht insanın yaşamı zaman tedavisinden yararlanamadan sonlanır.
Elif Şafak’ın “Gökyüzünde Nehirler Var” romanından bir kesit: “Saat zamanı ne kadar dakik olduğunu iddia ederse etsin, bozuktur, aldatıcıdır. Her şeyin istikrarlı bir şekilde ilerlediği, dolayısıyla geleceğin geçmişten daha iyi olacağı yanılması altında işler.” Çok doğru ve yukarıdaki atasözünün ne kadar yanlış olduğunu anlatan nitelikte sözler.
Zamanı durdurabilir miyiz? Tabii ki hayır. Zaman kontrolümüz dışında olan bir şeydir. Hiçbir şey tanımaz. Akıp gider. O yüzden iki düşünürün sözlerine önem vermemiz gerekir:
"Sevdiklerinize zaman ayırın,yoksa zaman sizi sevdiklerinizden ayırır."William Golding

"Size zaman ayırmayan birine kendinizi harcatmayın."Charles Bukowski

Zamanın akışını durdurmamız mümkün olmayabilir. Ancak zamanı iyi bir şekilde yönetmek elimizdedir. Devamlı zamanı olmadığını ileri sürenler zamanı yönetme becerisinden yoksun olanlar, zamanı kötü kullananlardır. O yüzden zaman yönetiminin gerek iş, gerekse sosyal yaşamımızda çok önemli bir yeri vardır.

Analitik felsefede önemli bir yeri olan Fransız filozof Henri Bergson zamanın ölçülemez akış olduğunu savunmuştur. Ona göre, zamanı anlamak için duygusal ve içsel deneyimlerimizi dikkate almalı ve zamanın akışını doğrudan deneyimlemeliyiz.

***

Zaman kavramı farklı kültürler, dinler, toplumlar tarafından farklı algılanır. Yukarıda bahsettiğim Elif Şafak’ın romanından başka bir kesit: “Hikâye zamanı, barışın kırılganlığını, koşulların gelgeçliğini, gecede gizlenen tehlikeleri anlar. Bu yüzden azınlıklar saat zamanında yaşamazlar. Hikâye zamanında yaşarlar.” Azınlıklar kelimesi romanın ana konularından olan Ezidi kökenine ait insanları anlatır.
Zaman kavramı farklı iklimlerin hâkim olduğu coğrafyalarda da farklı algılanır. Örneğin soğuk ve sıcak ülkelerde. Boşuna “Kıbrıs saati, İngiliz saati” dememişler.
Pek tabii ki iş dünyasında, ekonomide, politikada zaman önemlidir. Günlük yaşantımızın düzenlenmesinde, toplumsal hayatta zaman çok önemlidir. Ancak günümüzün yarası olan Demans hastalığından mustarip olan birisi için zaman ne denli önem taşır? Ayrıca emekli bir kişi için zamanın çalışan birisi kadar önemi var mı?
Şimdi kulaklığınızı takın ve Pink Floyd’un ölümsüz Time şarkısını dinleyin.

Zamanımı kullanmasını bilemedim, şimdi o beni kullanıyor. Shakespeare