Serbest limanlarda özel sektörün önü açılıyor: 49 yıla kadar işletme imkânı

Hükümet, Serbest Liman ve Bölge Yasası’nda kapsamlı değişiklik öngören yasa tasarısını Cumhuriyet Meclisi’ne sundu. Tasarıyla birlikte, yalnızca Gazimağusa ve Gemikonağı ile sınırlı olan mevcut serbest liman ve bölge uygulaması genişletilirken, Bakanlar Kurulu’na yeni serbest liman ve bölgeler ile yalnızca serbest bölge kurulmasına karar verme yetkisi tanınıyor.

Düzenleme ayrıca, yerli ve yabancı özel sektörün serbest liman ve bölgeleri belirli şartlar altında kurup işletebilmesine yönelik yeni bir yasal çerçeve oluşturuyor. 

GEREKÇE: MEVCUT YASA YATIRIMLARI SINIRLIYOR

Tasarıya ilişkin genel gerekçede, 1983 tarihli mevcut yasanın yalnızca Gazimağusa ve Gemikonağı’nı serbest liman ve bölge olarak düzenlediği, bunun ise ülkenin yatırım çekme kapasitesini ve bölgesel kalkınma potansiyelini sınırladığı belirtildi.

Hükümet, ekonomik kalkınmayı hızlandırmak, uluslararası ticareti geliştirmek, istihdam yaratmak, yabancı sermayeyi teşvik etmek, liman ve lojistik kapasitesini artırmak amacıyla yeni serbest liman ve bölgelerin kurulmasına olanak sağlayacak düzenlemeye ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. 

BAKANLAR KURULU YENİ SERBEST BÖLGELER KURABİLECEK

Tasarıyla birlikte Bakanlar Kurulu;

Yeni Serbest Liman ve Bölgeleri,

Özel Serbest Liman ve Bölgeleri,

Özel Serbest Bölgeleri,

Deniz limanı bulunmayan “Yalnızca Serbest Bölgeleri” kurma kararı verebilecek.

Kararlar; ekonomik kalkınma hedefleri, uluslararası ticaretin geliştirilmesi, istihdamın artırılması, stratejik konum avantajı ve ulusal çıkarlar dikkate alınarak alınacak. 

ÖZEL SEKTÖR İŞLETEBİLECEK

Tasarının en dikkat çekici yeniliklerinden biri de yerli ve yabancı gerçek veya tüzel kişiler ile konsorsiyumların özel serbest liman ve bölgelerin işletmecisi olabilmesine imkân tanınması oldu.

Bu kapsamda “işletici” tanımı yeniden düzenlenirken, kamu-özel iş birliği modellerine de yasal zemin hazırlanıyor. 

YENİ SERBEST BÖLGELER İÇİN ŞARTLAR 

Tasarı, yeni serbest liman ve bölgelerin kurulabilmesi için asgari kriterleri de belirliyor.

Buna göre;

Serbest liman kurulacak alanın en az 30 dönüm olması,

Limanlarda en az 12 metre draft kapasitesine sahip rıhtım bulunması,

Elektrik, su, yol, telekomünikasyon ve atık yönetimi altyapısının yeterli olması,

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporunun olumlu olması,

En az 10 yıllık istihdam, ihracat ve katma değer projeksiyonu içeren fizibilite raporunun hazırlanması,

Güvenlik ve gümrük altyapısının sağlanması,

İşletme süresinin en fazla 49 yıl olarak belirlenmesi zorunlu olacak. 

HER BÖLGE İÇİN YÖNETİM KURULU OLUŞTURULACAK

Tasarı, kurulacak her yeni serbest liman ve bölge için ayrı bir Yönetim Kurulu oluşturulmasını öngörüyor.

Devlet tarafından işletilecek bölgelerde yönetim kurulları ilgili bakanlık temsilcilerinden oluşacak.

Özel serbest liman ve bölgelerde ise kamu temsilcilerinin yanı sıra işletici tarafından görevlendirilecek iki üye de yönetimde yer alacak.

Yönetim kurulları stratejik gelişim planlarını onaylayacak, işletme sözleşmelerini denetleyecek, tarife değişikliklerini değerlendirecek, çevre ve güvenlik standartlarını izleyecek. 

BAŞVURU SÜRECİ AYRINTILI ŞEKİLDE DÜZENLENİYOR

Özel serbest liman veya özel serbest bölge kurmak isteyen yatırımcıların Sanayi İşleri ile ilgili Bakanlığa başvurması gerekecek.

Başvurularda;

şirket bilgileri,

kamu-özel iş birliği modeli,

ekonomik fizibilite raporu,

ÇED raporu,

arazi bilgileri,

finansal yeterlilik belgeleri,

yatırım planı,

istihdam projeksiyonları,

işletme sözleşmesi taslağı sunulacak.

Bakanlık uygun bulduğu başvuruları Bakanlar Kurulu’na iletecek, onaylanan projeler Resmî Gazete’de yayımlanacak. 

İŞLETME SÖZLEŞMESİNE YENİ KRİTERLER

Tasarıyla işletme sözleşmelerinin kapsamı da genişletiliyor.

Buna göre sözleşmelerde;

işletme süresi,

kira bedeli,

altyapı yatırım taahhütleri,

risk paylaşımı,

istihdam ve katma değer hedefleri,

çevre ve güvenlik standartları,

performans kriterleri,

fesih şartları ve cezai hükümler ayrıntılı biçimde düzenlenecek. 

TÜZÜKLE AYRINTILAR BELİRLENECEK

Tasarı, yeni serbest liman ve bölgelerin kuruluşu, işletilmesi, yönetimi ve denetimine ilişkin ayrıntıların Bakanlık tarafından hazırlanacak ve Bakanlar Kurulu’nca onaylanacak tüzüklerle düzenlenmesini de öngörüyor.