Devrim lideri yaratan bir seyahat

Her kitap türü değerlidir, ama bana göre seyahat kitaplarının değeri bir başkadır. Bir gezginin gözünden gezdiği yerleri okumanız o yerlerin tarihi hakkında size tarih kitaplarında okumadığınız çok değerli bilgiler verebilir. Diyeceksiniz ki bunlar kişinin görüşlerini yansıtan subjektif bilgilerdir. Tarih kitapları sizce objektif mi? Tarihin bilim olmadığı konusunda birçok akademisyenler birleşmektedir. 

Onyedinci Yüzyılın önemli gezginlerinden, İstanbul doğumlu Türk yazar, Evliya Çelebi, Anadolu, Kafkaslar, Ortadoğu ve Avrupa ülkelerine yaptığı seyahatlerle ilgili izlenimlerini Seyahatname isimli 10 ciltlik bir yapıtta toplamıştı. Bu eser 17’nci yüzyıl Osmanlı tarihine ışık tutması bakımından çok önemli olarak addedilir. Evliye Çelebi, Marco Polo, İbn Battutta gibi Orta Çağ gezginlerinin dünya medeniyetine önemli katkıları inkar edilemez.

Ben gezdiğim ülkelerin önemli, ilginç yerlerini gezmenin yanı sıra, hatta bunlardan öte ülke insanların yaşantılarını gözlemlemeye özen gösteririm. Gezdiğim ülkelerde beni en çok insanların halleri etkiler.

Örneğin, Florensa tatilimiz esnasında beni o şehrin müzeleri, tarihi kilise ve diğer binalarından çok oturduğumuz kafenin yanında, halkın ona yokmuş gibi davrandığı mendil satan Senegalli Muhammed’in vakur tavrı etkilemişti. İstanbul’da ise en çok simit satarak ailesinin geçimini sağlamaya çalışan küçük Ahmet’in ona verdiğimiz parayı çok görerek üstünü vermeye çalışmasından, Sydney yakınlarındaki Blue Mountain alanında geleneksel giysileri ile ziyaretçilerle fotoğraf çektiren, kendi öz ülkesinde hor görülen Aborijinli adamın hüzünlü yüz ifadesinden etkilemiştim.

Seyahatlerin bazen de hiç beklenmedik etkileri olabilir, örneğin devrim lideri yaratırlar. 

***

Birkaç hafta önce bir kitapçıda Ernesto Che Guevara’nın Motosiklet Günlükleri kitabını gördüğümde çok heyecanlanmıştım. Hemen aldım ve kitabı iki günde okudum. Son zamanlarda okuduğum en önemli, en etkileyici kitaplardan olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. 

Bu kitabı okumazdan önce Che hakkında çok fazla bilgim olduğunu söylemem dürüst olmazdı doğrusu. Arjantinli olduğunu kitaptan öğrendim. Küba tarihinde çok önemli roller üstlendiğinden birçokları gibi onu Kübalı sanırdım.

Che, gençlik yıllarımda birçok arkadaşım gibi benim için de bir moda ikonu idi. Solculuğumuzu devrim lideri Che gibi siyah bere takarak, yatak odalarımıza kocaman afişlerini asarak kanıtlamaya çalışırdık. 

Che, 23 yaşında iken kendisi gibi tıp eğitimi gören yakın arkadaşı Alberto Granado ile işlerini, ailelerini, sevgililerini bırakıp Latin Amerika’da Arjantin, Şile, Peru, Kolombiya, Venezuella, ve ABD’de Miami ve Florida’yı kapsayan bir seyahate çıkarlar. 9 ay süren bu seyahatlerinin yarısını Alberto’nun La Poderosa ismini verdiği motosikleti ile sürdürürler. Ancak La Poderosa’yı tamiri mümkün olmayan arızaları yüzünden geride bırakarak yollarına otostop yaparak devam etmeye zorlanırlar.

1928 yılında varlıklı bir Arjantinli aileye doğan Che’nin bu seyahatten önce politik bilinci pek gelişmiş değildi. Motosiklet Günlükleri kitabında Che ve arkadaşı Alberto gezdikleri yerlerde yerli halkın müthiş yoksulluğuna, kolonyal güçlerin, özellikle 16’ncı asırda başlayan İspanya’nın vahşetine, ülkelerin, özellikle Peru’nun tarihi mirasını nasıl yağmadıklarının izlerine şahit olurlar. Tüm bunlar Che Guevara’nın politik bilincinin gelişmesinin katalisti olur. Che, kitapta anlattığı Latin Amerika seyahatinden 8 yıl kadar kısa bir süre sonra Küba devrimine katılarak Fidel Castro ile Küba’nın devrim lideri olur.

Bu ilham veren devrimciyi daha iyi anlamak isteyen herkese Motosiklet Günlükleri kitabını okumalarını öneririm. Özellikle kitabın sonundaki Che’nin 1960 yılında tıp öğrencilerine nutku tüm dünya solu için günümüz için bile bir ders niteliğini taşır.

Tek amacım gittikçe soğuyan bu dünyada üşüyen halkların ısınabileceği, paylaşılan ateşler yakmaktı- Ernesto Che Guevara