BAYINDIRLIK VE ULAŞTIRMA BAKANLIĞI’NIN DİKKATİNE! Kitap Okumak Lüks mü? Gümrük Muafiyeti 10 Dolar, Bir de Navlun Ücreti!

Kuzey Kıbrıs’ta posta yoluyla yurt dışından kitap sipariş etmek isteyen yurttaşların karşılaştığı uygulamalar gerçekten şaşırtıcı! Kitaplar için uygulandığı belirtilen 10 ABD dolarlık gümrük muafiyeti sınırı, günümüz koşullarında ne kadar gerçekçidir? Yaklaşık 500 TL’lik bu sınırın üzerinde fiyatı olan kitaplar artık kitapçılarda bile sıradan hâle gelmişken, yurt dışından tek bir kitap sipariş eden yurttaş dahi muafiyet sınırını aştığı için gümrük vergisi ödemek zorunda kalabiliyor. Üstelik kitap ikinci el olsa bile!

Bu nasıl bir uygulamadır? Kitap, bilgiye erişimin ve kültürel gelişimin temel araçlarından biri değil midir? Kişisel kullanım için satın alınan bir kitabı, ticari bir ithalat işlemiyle aynı kefeye koymak ne kadar akılcıdır?

İşin daha da tuhaf bir yanı var. İstanbul’dan Kuzey Kıbrıs’a dönen bir yolcu, kişisel kullanım amacıyla yanında çok sayıda kitap getirebilirken posta yoluyla sipariş edilen aynı kitaplar ek mali yüklerle karşılaşabiliyor. Valizde veya yolcu beraberinde naylon bir poşet içinde icabında beş-altı bin liralık kitap serbest; postadaki kitap neden sorun? Ticari ithalatla kişisel kullanım - hele de söz konusu olan ikinci el kitaplarsa - arasındaki farkı gözeten, makul ve tutarlı bir düzenleme yapmak bu kadar mı zor?

Bir de navlun ücreti meselesi var! Türkiye’den gönderilen paketin kargo ücretini gönderici zaten ödüyorsa, alıcıdan ayrıca tahsil edilen navlun ücretinin karşılığı nedir? Hangi hizmet için, hangi yasal dayanakla ve nasıl hesaplanarak alınmaktadır? Bu soruların açık ve anlaşılır yanıtları verilmelidir.

Gazete ve dergilerdeki fiyat farkı da cabası!

Türkiye ile Kuzey Kıbrıs arasında gazete ve dergi fiyatlarında okur aleyhine oluşan farktan henüz söz etmiş bile değilim! Oysa geçmişte uzun yıllar boyunca gazete ve dergiler iki ülkede aynı fiyatla satılabiliyordu. Çünkü o dönemde yayınlar yalnızca üzerinden kâr elde edilecek ticari ürünler olarak değil, yurttaşın haber alma ve bilgi edinme hakkına hizmet eden kültürel araçlar olarak da değerlendiriliyordu.

Peki, ne değişti? Taşıma ve dağıtım maliyetleri değişmiş olabilir. Ancak fiyat farklarının hangi kalemlerden kaynaklandığı açıklanmalı, okurun üzerindeki yükü azaltacak çözümler aranmalıdır. Bilgiye erişimi kolaylaştırmak yerine pahalılaştırmak nasıl bir kamu politikasıdır?

Amaç düzenleme yapmak mı, yurttaştan para toplamak mı?

Elbette gümrük denetimi yapılmalı ve kamu gelirleri toplanmalıdır. Ancak bunlar, ölçüsüz ve tutarsız uygulamaları haklı çıkarmaz. Kitap siparişlerini zorlaştıran, gazete ve dergileri pahalılaştıran, ek ücretlerin gerekçesini belirsiz bırakan bir sistem, yurttaşın gözünde kamu hizmetinden çok bir tahsilat mekanizmasına dönüşür.

Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı’na açık çağrımdır:

• Kitaplar için uygulanan 10 dolarlık muafiyet sınırı yeniden değerlendirilmeli; kişisel kullanım amaçlı kitaplara özel, daha makul bir düzenleme yapılmalıdır.
• Posta yoluyla getirilen kitaplarla yolcuların beraberinde getirdiği kitaplar arasındaki uygulama farkı açıklanmalıdır.
• Navlun adı altında tahsil edilen ücretlerin hukuki dayanağı, niteliği ve hesaplama yöntemi kamuoyuna açıkça anlatılmalıdır.
• Türkiye ile Kuzey Kıbrıs arasındaki gazete ve dergi fiyat farkları incelenmeli, geçmişteki eşit fiyat uygulamasının günümüz koşullarında yeniden mümkün olup olmadığı araştırılmalıdır.

Kitap, gazete ve dergi lüks tüketim değildir! Bunlar eğitim, kültür ve bilgi edinmenin temel araçlarıdır. Yurttaşın bilgiye erişimini kolaylaştırmak yerine yeni mali engeller çıkarmak kabul edilebilir değildir.

Kimse kuralsız bir sistem istemiyor. İstenen; makul muafiyet sınırları, şeffaf ücretlendirme ve kişisel ihtiyaçlarla ticari faaliyetleri birbirinden ayıran adil bir uygulamadır.

Sayın Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı, mesele yalnızca bir paketin gümrükten nasıl geçeceği veya bir gazetenin kaç liraya satılacağı değildir. Asıl mesele, yurttaşın bilgiye ulaşmasının neden bu kadar pahalılaştırıldığıdır.

Bilgiye erişimi kolaylaştırması gereken bir sistem, bilgiye ulaşmayı zorlaştırıyorsa, o sistemin yeniden gözden geçirilmesinin zamanı gelmiştir!