19 maddede Kıbrıs sorunu çorbası...
Kıbrıs Cumhuriyeti Başkanı Nikos Hristodulidis’in Kıbrıs sorununa ilişkin Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Birleşmiş Milletler’e (BM) sunduğu 19 maddelik öneri paketi, Rum basınında ilk kez tam metin olarak yayımlandı.
Tabii ki güzel bir Pazar günü Filelefteros gazetesinde! Güven artırıcı önlemler ile Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik önerileri içeren pakette, yeni geçiş noktalarının açılması, Maraş’ın iadesi, Mağusa Limanı’nın işletilmesi, askerî diyalog, müzakere yöntemi ve liderler düzeyinde genişletilmiş toplantı düzenlenmesi gibi başlıklar yer aldı.
Kostas Venizelos imzasıyla yayımlanan habere göre Hristodulidis, önerilerini Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres’e gönderdiği bir mektupla iletti ve kendisini ayrıca sözlü olarak bilgilendirdi. Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile BM Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi María Ángela Holguín de öneri paketi hakkında bilgilendirildi.
Haberde, Hristodulidis’in son temasları sırasında önerilerini Erhürman ve Holguín’e yazılı olarak sunduğu, paketin içeriğine ilişkin Rum Ulusal Konseyi’nin son toplantısında da bilgilendirme yaptığı kaydedildi.
Yine haberde, 19 maddelik paketin bir bölümünün daha önce kabul edildiği veya uygulamaya konulduğu ifade edilirken, özellikle son maddenin (İki günlük liderler görüşmesi) müzakere yöntemi açısından önem taşıdığına dikkat çekildi.
Uzun uzun 19 maddeyi yazıp da sizi sıkacak değilim, ama yine de ilgilenenler için buraya linkini bırakayım: https://www.kibrispostasi.com/c58-GUNEY_KIBRIS/n619882-rum-basini-hristodulidisin-erhurman-ve-bmye-sundugu-19-maddelik-oneri-paketi-yayimladi
Malumunuzdur, bu paketin belki de bilinen tek maddesi Maraş'a karşılık Mağusa limanı konusuydu ki bu konuyu geçmiş makalelerimizde yazıp, çizmiştim.
Paketin 4.maddesine denk gelen bu öneri, bilindiği gibi Tufan Erhürman tarafından reddedilmiştir.
Dediğim gibi uzun uzun maddeleri yazacak değilim ama hepsi için yorumlar yapmaya niyetim vardır.
Öte yandan 1-2 ve 3. maddeler (kapılar, Imagine projesi), son yapılan liderler zirvesinin sonuçlarına da yansımış durumdadır. 11. madde olan Pile festivaline katılım meselesi de bildiğiniz gibi hayata geçirilmiş bir konudur.
18.maddede yer alan dostluk karşılaşmaları konusuysa, dün bir açıklama yapan Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman tarafından olumlu bulunmuştur.
Erhürman, yaptığı açıklamada, bu başlığın daha önce kendisinin sunduğu 10 maddelik paketin hususu olduğunu hatırlatarak, konuyu ilk liderler zirvesine taşıyacağını belirtmiştir.
Maraş hariç daha kritik maddelere geçmeden, 14, 15 ve 16 maddelerin (Maronitlerin talepleri, Dipkrapaz okul restorasyonu, Ermeni kilisesi restorasyonu), Rum liderin paketine konu olmadan, tek taraflı adımlarla halledilebilecek meseleler olduğunun altını çizmek isterim.
Ayrıca 9.maddede yer alan yol tabelalarına Rumca isimlerin yazılması meselesi de böyle bir konuydu. Girne Belediye Başkanı Murat Şenkul'un bu yönde aldığı inisiyatif rahatça örnek alınabilirdi diye düşünüyorum.
Bunun dışında 10.maddenin (Ortak toplantılar) hayata geçirilmesini, toplumların yakınlaşması açısından oldukça önemli buluyorum. Nitekim bu konuda bayağı etkin faaliyetler de sürdürülüyor ancak bunun, iki tarafın liderlerinin uhdesi altında ve çok daha geniş kesimlere yönelik yapılmasını diliyorum. Mesela iki taraftan kayıp yakınlarının katılacağı iki toplumlu toplantılar düzenlenmesi, hatta bir Hakikat Komisyonu kurulması bu yönde önemli açılımlar olabilir.
Gelelim daha kritik maddelere.
Bir kere, “Askerî diyalog: Rum Millî Muhafız Ordusu ile Türk askerî güçleri arasında, BM Barış Gücü UNFICYP’in katılımıyla askerî diyalog başlatılması” şeklindeki 6.maddeyi şaşırtıcı bulduğumu söylemek isterim.
Bu madde, daha önce Erhürman tarafından sunulan pakette de yer almıştı. O paketle ilgili eleştirilerimde bu maddeyi “iki devletli bir yapıyı çağrıştırıyor” diye nitelemiş, uygun bulmamıştım. Bu paketin içinde yer alması bu konudaki fikrimi değiştirecek bir şey değil. Fakat bir yandan da düşünüyorum, Rum lider “Türk askeri güçleri” derken kimi kastediyor?
Güvenlik Kuvvetleri (GKK) mı yoksa adadaki Türk ordusu (KTBK) mu? Ayrıca GKK, emir komuta içerisinde zaten KTBK'ya bağlıdır, bu durumda Rum ordusu, işgalci güç diye tanımladığı Türk ordusu ile ne kapsamda istişare edecektir?
Gelgelelim önerilen bu istişare, paketin diğer birçok maddesiyle ilintili bir şeydir. Mesela 7. maddede yer alan mayınlar konusu buna dahildir. 17.maddenin konusu “ara bölge ihlalleri” meselesi de buna tabidir. Kapıların meselesi de sınır bölgelerinin asker kontrolünde olması sebebiyle zaten doğalında askeri unsurları olaya dahil eder.
O zaman olur da bu mekanizma kurulursa, bunun özellikle de Tufan Erhürman'ın elini kolaylaştıracak bir unsur olabileceğini düşünmek olasıdır.
Ancak paketin en can alıcı konuları bence bunlar değildir. Çünkü bunlar genel anlamda müzakerelerin özüne yönelik konular değildir.
Fakat 12 madde: Çapraz müzakereler: Birden fazla müzakere başlığının birlikte ele alınması. Bu kapsamda toprak ve mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantiler konularının çapraz şekilde müzakere edilmesi;
13.madde: Yakınlaşmalar belgesi: Crans-Montana görüşmeleri de dahil olmak üzere bugüne kadar sağlanan yakınlaşmaları içeren belgenin, müzakerelerin yeniden başlaması için temel alınması;
ve 19.madde: İki günlük liderler toplantısı: Liderlerin güven artırıcı önlemlere odaklanacak iki günlük bir toplantı gerçekleştirmesi, ardından Avrupa Birliği ve garantör ülkelerin katılımıyla toplantının genişletilmesi ve BM Genel Sekreteri veya Kişisel Temsilcisi’nin huzurunda müzakerelerin yeniden başladığının ilan edilmesi” Kıbrıs sorununun özüne yönelik maddelerdir.
Şimdi, bu son 3 maddeye geçmeden size 19 sayısı hakkında bir takım ilginç şeyler söylemek isterim.
Öyle ki 19 sayısı, numerolojik olarak 1 ve 9'un birleşimidir. 1 sayısı başlangıcı temsil eder. Ayrıca liderlik, bağımsızlık, irade ve yeni dönemi de simgeler.
Ve 9 sayısı, tamamlanma, bilgelik, dönüşüm ve bir döngünün sonuna işaret eder.
Bir asal sayı olan 19, ay ve güneş takvimlerinin her 19 yılda bir yakalanan uyumun sayısıdır da.
Dolayısıyla Rum liderin 19 tane madde sunmasını bir tesadüften öte, bir mesaj olarak okumamız gerekirse, ortaya çıkan şey, liderlik ve irade göstererek, bir döngüyü tamamlama çağrısı olarak da yorumlanabilir.
Kıbrıs sorununa mistisizmi ilk karıştıran ben değilim, benden önce misal, Rauf Denktaş vardır. Mesela Denktaş, 13 Kasım 1967'de kayıkla adaya döndüğü tarihi bilerek ayın 13.gününe denk getirdiğini, bu sayının Makarios için önemli bir sayı olduğunu bildiği için seçtiğini kitaplarında anlatır.
Fakat bu kadar mistik olmak iyi değil derseniz, dönüp de 19 maddenin özlü maddeleri olanlara baktığımızda, 19 ve son maddenin zaten amaç olduğunu görebiliriz.
Ancak bu amaç özellikle 12.madde ile en azından teknik olarak çelişmektedir.
Çünkü Rum lider, 19. maddede, liderlerin anlaşmasıyla birlikte, 'yeni sürecin ilan edilmesinden' bahsetmektedir.
İyi de 12.maddede öngörüldüğü gibi 'çapraz görüşmeler' başlarsa, zaten Kıbrıs sorununun özüne yönelik görüşmeler başlamış demektir çünkü Hristofiyas'ın önerdiği maddeler toprak ve mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantiler konularıdır.
Peki Rum lider bu çelişkiyi bilmiyor mu?
Bana göre biliyor ama Tufan Erhürman'ın ısrar ettiği siyasi eşitlik ve dönüşümlü başkanlık konusu da özlü müzakere konusu olduğu için, bundan kaçacak bir alternatif aramaktadır. Bence kilit tam olarak bu maddedir ve muhtemelen iki tarafın da kaçış noktası bu konu olacaktır.
Yani Rumlar “siyasi eşitlik özlü müzakere konusudur, madem bunu istersiniz, o zaman gelin 12. maddeye” diyecek, buna karşılık Türk tarafı da “siyasi eşitlik kabul edilmeden gelmem, ayrıca güvenlik ve garantiler gibi konuları buna bağlamam” diyerek işin içinden çıkacaktır.
13. madde olan 'yakınlaşmalar belgesi' ise zaten BM temsilcisi Maria Holguin tarafından “Eski temsilci Alexander Downer döneminde bunu yaptık ve linç edildik, süreci baltaladık” diyerek rafa kaldırılmış bir şeydir.
Halbuki bu madde bana sorarsanız Holguin göreve atandığı gün ortaya atılsa, “alın aha bunlar yakınlaşmanız, bunların üzerine koyarak gidin” diyerek, belki de çözümün kapısını açacak bir hamleye yol açabilirdi.
Kendi adıma Genel Sekreter'e ithafen yazdığım bir makalede, “ortaya bir plan atın ve çekilin” dememin sebebi tam da buydu. Yakınlaşma belgesi dediğiniz şey zaten olası bir planın karkasından başka bir şey değildir.
Üstelik elimizde bir tane de Guterres kriterleri denen belge vardı ki o da zaten çözümün anahtarıydı.
Olmadı, hiçbiri hayata geçmedi ve geldiğimiz nokta, aha bu yukarıda anlattığımız, içinde bir sürü işin özüne dahil olmayan, çorba gibi bir haldir.
Kıbrıs sorunu 10 sene öncesine göre çok daha komplike, çok daha içinden çıkılmaz ve birçok kesimin işine gelen noktaların öncelikli olması kakofonisini oluşturmuş bir yerdedir.
Kimisi pasaport isterken, kimisi ticaret, kimisi uçuş, kimisi de Maraş'ı istemektedir.
Velhasıl, herkes kendine göre bir şeyler istemekte ve bunu haklı gerekçelere bağlamaktadır.
Yine de kötü ve umutsuz bitirmek istemiyorum.
O yüzden de enseyi karartmadan, umutlarımızı sulamaya, yeşertmeye ve bir orman kurmaya yönelik çabalarımızı sürdürmeye devam etmeliyiz. Sonuçta umut en son ölür...
Yorumlar
Dikkat!
Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.