ABD, İsrail- İran Savaşı, Uluslararası Sistem ve Kıbrıs !

ABD, İsrail- İran Savaşı, Uluslararası Sistem ve Kıbrıs !

 ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarından sonra uluslararası sistemin tamamen neo-realist bir düzlemde olduğunun teyit edilmesi anlamına gelmektedir… Uluslararası ilişkiler disiplini teorisyenlerinden John Merasheimer’e  göre sistem büyük güçlerin hegemonya mücadelesi çerçevesinde şekillenirken, çok kutuplu bir sistemde çatışmaların artması söz konusudur ! 

 İran’da dini lider Hamaney’in ve 50’ye yakın önemli siyasi ve askeri sembolün öldürülmesi,  ABD ile İsrail’in hava harekatları ve İran’ın misillemeleri hafta sonuna damga vurdu! 

İran’ın önde gelen sivil, askeri ve dini alanda sembol olan kimselerin son yıllarda ABD ve İsrail tarafından öldürülmeleri İran açısından büyük bir güvenlik zafiyeti, ancak bu zafiyetten de daha önemlisi savaş ve barış hukukuyla ilgili ihlallere dair bir tartışma konusu olmasıdır!

Uluslararası sistem yukarıda bahsettiğim üzere tamamen büyük güçlerin güç mücadelesine dönüşmüş durumda! İran küresel bir güç değil ve bu bağlamda da ABD’ye tehdit olması da söz konusu değildir! Ancak İran’ın toplam ihracatının %40’ını Çin’e yapması Çin’in enerji ihtiyacını karşılamakta ve Çin’in dünya ticaretinde ve doğrudan yatırım konularında ABD karşısında rekabet edebilmesine olanak tanımaktadır.  İran’ın en çok ithalat yaptığı ilk iki ülke arasında da Birleşik Arap Emirlikleri ve Çin yer almaktadır!

Bu veriler ışığında aslında İran’a yapılan saldırı bir bakıma dolaylı yoldan Çin’in yaşam damarlarını kesmek anlamına gelirken, Rusya’nın da İran’da sürdürdüğü nükleer çalışmaları durdurma amaçlı olduğunu söylemek mümkündür.  İran, İsrail, Rusya bu süreç içerisinde bölgesel güçler olarak dikkat çekerlerken, ABD ve Çin ise küresel güçler olarak bir savaşın doğrudan veya dolaylı olarak aktörleri olabilmektedirler. İsrail’e enerji alanında destek sağlayan önemli bir aktör olarak Azerbaycan’ı da burada anmadan geçemeyeceğiz !

Bir başka deyişle büyük güçlerin mücadelesi, çok kutupluluk ve çatışmacı bir uluslararası ilişkiler sistemi söz konusu olmaktadır.  Bu sitem içerisinde vesayet sistemi de mevcuttur !

Günümüz  uluslararası ilişkiler sistemi bizlere Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarının öncesini, aynı zamanda Milletler Cemiyeti’nin işlevsizleştiği gibi Birleşmiş Milletlerin (BM) de sıcak çatışma alanlarında işlevsizleştiğini göstermektedir ! Bu işlevsizleşmenin temel nedeni ise ilgili çatışma bölgelerinde tarafların BM Güvenlik Konseyi daimi üyeleri olmasıdır. Buna gerek Suriye İç Savaşında gerekse Rusya-Ukrayna Savaşında da tanıklık etmiş bulunmaktayız!

Kıbrıs’a dair kısa bir yorum yapmakta yarar vardır. Anastasiadis ve Hristodulis’in Batı merkezli yaklaşımları, ABD ve Fransa’ya yakınlaşmaları ve ortak askeri strateji çizmeleri adayı bir bakıma hedef yapmalarına neden olmuştur. Ancak adanın sadece bu politikalardan dolayı hedef olmadığını anımsatmak durumundayız. Ada üzerinde Birleşik Krallığa ait iki egemen askeri üssü 1960’ta imzalanan ilgili antlaşmalar çerçevesinde mevcudiyetlerini korumaktadırlar. Öyle ki, Garanti Antlaşmasının 3. Maddesinde özetle şu ifade edilmektedir: ‘’Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunansitan ve Türkiye, Birleşik Krallığın egemenliğinde kalan toprakların bütünülüğüne de saygı göstereceklerine dair taahhüt etmektedirler…

Antlaşmanın orijinal maddesi: Article III: The Republic of Cyprus, Greece and Turkey undertake to respect the integrity of the areas retained under United Kingdom sovereignty at the time of the establish- ment of the Republic of Cyprus, and guarantee the use and enjoyment by the United Kingdom of the rights to be secured to it by the Republic of Cyprus in accordance with the Treaty concerning the Establishment of the Republic of Cyprus signed at Nicosia on to-day's date .

Ada olarak çatışma bölgesinin kıyısındayız, ancak gelişmelere göre kıyıdan çatışma alanının merkezinde olma ihtimalimiz de bulunmaktadır.