KKTC alarm veriyor: Evlilikler neden tükeniyor, ilişkiler neden dağılıyor?

MERT MAPOLAR’IN KÖŞE YAZISINI SESLİ DİNLEMEK İÇİN TIKLAYINIZ

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde son yıllarda ortaya çıkan boşanma verileri, artık yalnızca aile hukukunun veya bireysel yaşamların konusu olmaktan çıkmış, doğrudan toplumun geleceğini ilgilendiren stratejik bir mesele haline gelmiştir. Yüksek Adliye Kurulu’nun 2025 yılı raporuna göre, Aile Mahkemeleri'nde sonuçlanan 1.363 davanın 1.070’i boşanma ile sonuçlanmış; aynı yıl mahkemelere bağlı evlendirme memurları tarafından 1.051 nikâh kıyılmıştır. Ayrıca Türkiye’deki başkonsolosluklar aracılığıyla gerçekleşen evlilikler de hesaba katıldığında, toplam evlilik işlemleri 1.491’e ulaşmıştır. Raporda özellikle boşanmaların büyük bölümünün anlaşmalı boşanma şeklinde gerçekleştiği, en dikkat çekici verilerden birinin ise boşanmaların en yoğun olarak 16 yıl ve üzeri evliliklerde ortaya çıktığı görülmektedir.

Bu rakamlar sadece sayı değildir. Her boşanmanın arkasında bir aile, bir yaşam hikâyesi, çoğu zaman çocuklar, ekonomik kayıplar, psikolojik travmalar ve toplumsal etkiler bulunmaktadır. Bu nedenle konu yalnızca “boşanma sayıları arttı” şeklinde değerlendirilmemeli, KKTC’nin sosyal yapısına, aile kurumuna, genç nesillere ve geleceğine ilişkin ciddi bir alarm sinyali olarak da ele alınmalıdır.

En önemli gerçeklerden biri şudur: Boşanmaların tek nedeni para değildir. Ekonomik sorunlar önemli bir etkendir; ancak bu doğrultuda yapılan bilimsel araştırmalar, evlilikleri sonlandıran süreçlerin, çoğu zaman yıllar içinde biriken iletişim problemleri, duygusal kopukluklar, güven kaybı, beklenti çatışmaları, cinsel uyumsuzluklar, kişilik farklılıkları ve çözülmeyen çatışmalardan oluştuğunu ortaya koymaktadır.

Modern dünyada, insanlar artık sadece ekonomik ortaklık kurmak için evlenmiyor. İnsanlar duygusal tatmin, aidiyet, güven, sevgi, anlayış ve yaşam arkadaşı arıyor. Ancak evlilikten beklentiler yükselirken, ilişki yönetme becerileri aynı hızda gelişmiyor. Sonuç olarak beklenti yükseliyor, hayal kırıklıkları büyüyor ve ilişkiler daha kırılgan hale geliyor.

Bugünün en büyük sorunlarından biri, insanların evlenmeye hazır olmadan evlenmesidir. Birçok genç çift, birbirini yeterince tanımadan, ilişkiyi sınamadan, hayat görüşlerini konuşmadan, çocuk konusunu değerlendirmeden, ekonomik planlama yapmadan ve ortak yaşam becerilerini geliştirmeden evlilik kararı verebilmektedir. Özellikle sosyal medyanın oluşturduğu romantik ilişki algısı, evliliğin gerçek yüzünü gölgeleyebilmektedir. Düğün hazırlıklarına aylar harcanırken, evlilik hazırlığına çoğu zaman yeterince yatırım yapılmamaktadır.

Günümüzde bazı gençler için evlilik, bilinçli bir yaşam ortaklığından çok aile baskısından kurtulma, özgürleşme, yalnızlıktan kaçma, sosyal kabul görme veya yaş ilerlemeden evlenme baskısına cevap verme biçimine dönüşmektedir. Böyle durumlarda evlilik bir çözüm olarak görülürken, zaman içerisinde yeni sorunların kaynağı haline gelmektedir. Ebeveynlerden kaçış amacıyla yapılan evlilikler, çoğu zaman eşler arasında yeni çatışmaların temelini oluşturmaktadır.

Toplumsal değişimlerin etkisi de göz ardı edilmemelidir. Geçmiş kuşaklarda evlilikler, daha çok dayanıklılık ve fedakârlık üzerine kuruluyken, günümüzde bireysellik ön plana çıkmaktadır. İnsanlar kendi mutluluklarını daha fazla önemsemekte, ilişkilerde tahammül sınırları daralmakta ve sorunlar karşısında mücadele etmek yerine ayrılık seçeneği daha hızlı değerlendirilmektedir.

Özellikle sosyal medya ve dijital teknoloji çağında, sadakat kavramı yeni sınavlardan geçmektedir. Sürekli çevrimiçi olma hali, eski ilişkilerin yeniden gündeme gelmesi, alternatif kişilere kolay erişim, gizli mesajlaşmalar, duygusal aldatmalar ve sanal yakınlaşmalar birçok evlilikte güven sorunlarını artırmaktadır. Fiziksel aldatma olmasa bile, dijital sadakatsizlik artık ilişkilerde ciddi kriz sebeplerinden biri haline gelmiştir.

İlişkilerde iletişim eksikliği ise boşanmaların en güçlü habercilerinden biridir. Çiftlerin önemli bir kısmı aslında konuşuyor gibi görünüyor, ancak iletişim kuramıyor. Günlük yaşamın yoğunluğu içerisinde eşler birbirlerini gerçekten dinlemeyi bırakıyor. Sorunlar konuşulmadıkça büyüyor, kırgınlıklar birikiyor ve zamanla duygusal mesafe oluşuyor. Birçok çift boşanma aşamasına geldiğinde, aslında yıllardır birbirini anlamaya çalışmayı da bırakmış oluyor.

Araştırmalar, boşanmaların büyük bölümünün tek bir büyük olaydan değil, çözülmeyen küçük sorunların yıllarca birikmesinden kaynaklandığını göstermektedir. İlişkiyi yıpratan çoğu zaman büyük kavgalar değil, ilgisizlik, takdir edilmemek, görülmemek, anlaşılmamak ve duygusal yalnızlıktır.

Boşanma verilerinde dikkat çeken bir başka unsur da çocuklu ailelerde boşanmaların çocuksuz çiftlerden daha fazla olmasıdır. 2025 yılında gerçekleşen 1.070 boşanmanın 699'u çocuk sahibi ailelerde yaşanmıştır. Bu durum çocuk sahibi olmanın ilişkiyi otomatik olarak güçlendirmediğini, aksine ebeveynlik sorumluluklarının yönetilememesi halinde, yeni stres kaynakları oluşturabileceğini göstermektedir.

Çocuklar açısından bakıldığında ise, konu çok daha hassas bir boyut kazanmaktadır. Elbette her evlilik sürdürülmek zorunda değildir. Şiddetin, istismarın veya ağır psikolojik zararların bulunduğu ilişkilerde, ayrılık sağlıklı bir çözüm olabilir. Ancak çatışmalı boşanmaların çocuklar üzerindeki etkileri oldukça derindir. Çocuklarda kaygı bozuklukları, okul başarısında düşüş, güven problemleri, bağlanma sorunları ve ilerleyen yıllarda ilişki kurma güçlükleri görülebilmektedir.

Cinsellik konusu ise toplumda en az konuşulan ama en önemli alanlardan biridir. Pek çok çift evlilik öncesinde ve sonrasında cinsel beklentilerini, ihtiyaçlarını ve sınırlarını açık şekilde konuşmamaktadır. Zaman içerisinde monotonlaşan cinsel yaşam, duygusal uzaklaşma, reddedilme hissi, performans kaygıları veya cinsel uyumsuzluklar eşler arasında görünmeyen ancak güçlü duvarlar oluşturabilmektedir. Cinsel sorunların konuşulmaması ise sorunun büyümesine neden olmaktadır.

Bilinçaltı ilişki dinamikleri açısından değerlendirildiğinde, insanların önemli bir kısmı çocukluk döneminde öğrendiği ilişki kalıplarını evliliğe taşımaktadır. Sürekli eleştiri gören, sevgiyi koşullu yaşayan, çatışmalı aile ortamlarında büyüyen bireyler, farkında olmadan aynı ilişki dinamiklerini kendi evliliklerinde tekrar edebilmektedir. Bu nedenle evlilik sorunlarının önemli bir bölümü, yalnızca eşler arasındaki güncel problemlerden değil, geçmişten taşınan duygusal yüklerden ve bilinçaltına yerleşen ilişki kalıplarından da kaynaklanmaktadır.

Bugünün en büyük risklerinden biri de ne istediğini tam olarak bilmeyen bir neslin yetişmesidir. Hız çağında yaşayan bireyler, kariyer, ilişki, yaşam tarzı ve gelecek planları konusunda sürekli değişen tercihler arasında kalabilmektedir. Kararsızlık arttıkça ilişkilerde bağlılık ve uzun vadeli planlama zorlaşmaktadır. İnsanlar bazen evlenmek, bazen özgür kalmak, bazen aile kurmak istemekte, bazen de bireysel yaşamı tercih etmektedir. Bu içsel çatışmalar evliliklerin temelini de etkileyebilmektedir.

KKTC'nin kendine özgü koşulları da ortaya çıkan bu tabloyu etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. Ekonomik belirsizlikler, artan yaşam maliyetleri, konut sorunları, iş güvencesi kaygıları, göç hareketleri, nüfus yapısındaki değişimler ve sosyal dönüşümler aile yaşamı üzerinde önemli baskılar oluşturabilmektedir. Ancak bilimsel çalışmalar ve saha gözlemleri göstermektedir ki ekonomik zorluklar çoğu zaman boşanmanın doğrudan nedeni olmaktan çok, mevcut ilişki sorunlarını tetikleyen veya görünür hale getiren bir etken olarak ortaya çıkmaktadır. İletişim becerileri güçlü, duygusal bağı sağlam ve ortak çözüm üretebilen çiftler, ekonomik kriz dönemlerinde de ilişkilerini sürdürebilirken, duygusal kopuklukların ve çözülmemiş çatışmaların bulunduğu ilişkilerde ekonomik baskılar ayrılık sürecini hızlandırabilmektedir.

Ancak bütün bu nedenlerin yanında, unutulmaması gereken çok önemli bir gerçek de vardır. Başarılı evliliklerin ortak noktası, mükemmel insanlar değil, sorunları birlikte çözebilen insanlardır. Uzun yıllar süren sağlıklı evliliklerde sevgi kadar saygı, güven kadar anlayış, tutku kadar emek ve iletişim kadar fedakârlık da bulunmaktadır.

Bu nedenle evlilik öncesinde çiftlerin yalnızca birbirlerine âşık olmaları yeterli değildir. Değerlerini, yaşam hedeflerini, çocuk konusundaki düşüncelerini, para yönetimini, aile ilişkilerini, cinselliğe bakışlarını, kriz yönetme biçimlerini ve gelecek planlarını da açıkça konuşmaları gerekmektedir. Evlilik kararı duygularla alınabilir; ancak sürdürülebilir evlilikler, duyguların yanında sağlıklı düşünme, gerçekçi beklentiler ve bilinçli seçimlerle şekillenmektedir.

KKTC’de ortaya çıkan bu tablo, artık bireysel değil, toplumsal ve yapısal bir mesele haline gelmiştir. Bu nedenle konu, yalnızca tek bir disiplinin bakış açısıyla değil, çok boyutlu ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasının gerekli olduğudur. Aile yapısının güçlendirilmesine yönelik çalışmaların, eğitim sisteminden sosyal politikalara, iletişim becerilerinin geliştirilmesinden ilişki dinamiklerinin güçlendirilmesine, bireysel bilinçlendirme süreçlerinden kurumsal destek mekanizmalarına kadar, geniş bir çerçevede değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Evlilik öncesi bilinçlendirme programları, ilişki iletişim eğitimleri, ebeveynlik becerilerini geliştiren uygulamalar ve sürdürülebilir aile yapısını destekleyen, koruyucu ve önleyici modellerin yaygınlaştırılması gerekmektedir. Bu süreçte bilimsel temelli, disiplinlerarası ve insan davranışının bilinçaltı dinamiklerini de kapsayan  bütüncül yaklaşımların güçlendirilmesi toplumun uzun vadeli sosyal dayanıklılığı açısından kritik bir rol oynayacaktır.

Alanında uzman bir bilinçaltı davranış bilimci ve hipnoterapist olarak, değerlendirmem şudur ki: boşanmaların önemli bir kısmı aslında evliliğin sonundan çok yıllar boyunca ihmal edilen iletişimin, anlaşılmayan duyguların, konuşulmayan ihtiyaçların ve fark edilmeyen bilinçaltı duygusal yaraların sonucudur. Çiftler çoğu zaman sorunlar büyüdükten sonra yardım aramaktadır. Oysa erken dönemde alınan profesyonel destek, birçok ilişkinin yeniden yapılandırılmasına ve sağlıklı biçimde güçlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Sonuç olarak, KKTC’deki boşanma rakamları sadece istatistik değil, toplumsal bir uyarıdır. Bu veriler aile kurumunun geleceği, çocukların duygusal, düşünsel ve davranışsal sağlığı, toplumsal dayanışma ve ülkenin sosyal sürdürülebilirliği açısından dikkatle değerlendirilmelidir. Evlilik konusu, aceleyle alınacak bir karar değildir. İnsan hayatının en önemli ortaklıklarından biridir. Gençler, evlilik kararını verirken yalnızca duygularına değil, mantıklarına da başvurmalı; karşılarındaki insanı gerçekten tanımaya zaman ayırmalı, ortak yaşamın sorumluluklarını değerlendirmeli ve uzun vadeli bir gelecek perspektifi oluşturmalıdır. Çünkü doğru insanla yapılan sağlıklı bir evlilik, sadece iki kişinin değil, gelecekte oluşacak bir ailenin, yetişecek çocukların ve toplumun da kaderini şekillendirecektir. KKTC’nin bugün verdiği alarm, yarının daha güçlü ailelerini oluşturmak için bir fırsata dönüştürülebileceği de asla göz ardı edilmemelidir.

Vurgulamak gerekir ki bugün atılan her bilinçli evlilik adımı yarının daha sağlıklı, daha dengeli ve daha güçlü bir toplumunun temelini oluşturacaktır. Bu doğrultuda bireylerin daha doğru kararlar alabilmelerine katkı sunacak, bilinçlenme ve yol gösterici nitelikteki çalışmalara her zaman hazır olduğumu da ifade ederken, daha mutlu bir KKTC için bu sorumluluğun hepimize ait olduğu da unutulmamalıdır.

Mert MAPOLAR, C.Ht.