LÛLÛ'NUN UÇUŞU

Prof. Dr. Mehmet ÇAĞLAR
chaglarm@yahoo.co.uk
Prof. Dr. Mehmet ÇAĞLAR

Çocuk mu Okula Uyacak, Okul mu Çocuğa? (2/4)

Yayın Tarihi: 18/11/26 07:30
okuma süresi: 8 dak.

BİR ÇOCUK GERİDE KALIRSA, GELECEK YARIM KALIR

Çocuk mu Okula Uyacak, Okul mu Çocuğa? 

Prof. Dr. Mehmet Çağlar

Dün, okulda bulunduğu hâlde öğrenmenin dışında kalabilen çocuklardan, eğitimdeki derin eşitsizliklerden ve eşitlikle hakkaniyet arasındaki önemli ayrımdan söz etmiştik.

Bugün soruyu biraz daha ileri taşıyalım.

Çocukların okula uyum sağlamasını mı beklemeliyiz, yoksa okulları çocukların farklılıklarına yanıt verebilecek biçimde mi dönüştürmeliyiz?

Bu soru, yalnızca eğitim yöntemleriyle ilgili değildir. Eğitim felsefemizi, insana bakışımızı ve nasıl bir toplum oluşturmak istediğimizi de ilgilendirir.

Çünkü eğitim sistemlerinin belki de en köklü sorunlarından biri, çocukları belirli bir ortalamaya göre değerlendirme alışkanlığıdır.

Bir öğrenme hızı belirleriz. Bir öğretim yöntemi seçeriz. Bir başarı ölçütü koyarız. Sonra bütün çocukların bu yapıya uyum göstermesini bekleriz.

Uyum sağlayanları başarılı ilan ederiz. Zorlananları ise çoğu zaman eksik, yetersiz veya başarısız olarak tanımlarız.

Oysa her çocuk aynı değildir.

Çocukların dilleri, kültürleri, aile koşulları, öğrenme biçimleri, ilgileri, yetenekleri ve gelişim hızları farklıdır.

Eğitim, bu farklılıkları ortadan kaldırmak için değil, farklılıklarla birlikte öğrenmeyi mümkün kılmak için vardır.

Farklılık bir eksiklik değildir

Bir sınıfta bazı çocuklar dinleyerek, bazıları deneyerek, bazıları görerek, bazıları ise daha fazla tekrar yaparak öğrenebilir. Bu durum çocukların tümünü değişmez öğrenme türlerine ayırmamız gerektiği anlamına gelmez; öğretimin farklı yollar ve desteklerle zenginleştirilmesi gerektiğini gösterir.

Bazı öğrenciler bir kavramı kısa sürede anlayabilirken bazıları daha fazla zamana ihtiyaç duyabilir. Kimileri konuşarak kendisini daha rahat ifade eder, kimileri yazıyla veya somut materyallerle düşüncesini daha iyi gösterebilir.

Bu farklılıklar eğitimin önündeki engeller olarak değil, öğretim sürecinin doğal gerçekliği olarak görülmelidir.

Ne var ki birçok eğitim sisteminde hâlâ çocuktan beklenen şey, önceden belirlenmiş bir kalıba uymasıdır.

O kalıba uymayan öğrenci ise zamanla başarısızlık duygusunu içselleştirebilir.

Sorun yalnızca düşük not almak değildir. Daha önemlisi, çocuğun kendisi hakkında olumsuz bir inanç geliştirmesidir.

"Ben yapamıyorum."

"Ben yeterince zeki değilim."

"Ben zaten başarılı olamam."

Bu cümleler bir çocuğun zihninde yerleşmeye başladığında, öğrenmenin önüne görünmeyen duvarlar örülür.

Oysa bazen çocuğun değil, öğretim yönteminin değişmesi gerekir.

Bazen daha fazla zaman, bazen farklı bir açıklama, bazen uygun bir materyal, bazen de kendisini güvende hissedeceği bir öğrenme ortamı…

İşte kapsayıcı eğitim tam da bu anlayıştan doğar.

Kapsayıcılık bir iyilik değil, haktır

Kapsayıcılık yalnızca engelli bireylerin okula erişimi değildir.

Yoksul çocukları, göçmenleri, farklı dilleri konuşanları, kırsal bölgelerde yaşayanları, özel öğrenme gereksinimi bulunanları, farklı yeteneklere sahip olanları ve çeşitli nedenlerle eğitimden dışlanma riski taşıyan bütün çocukları kapsar.

Burada temel yaklaşım değişmelidir.

"Bu çocuk neden diğerleri gibi öğrenemiyor?" sorusunun yerine, "Biz bu çocuğun öğrenebilmesi için hangi koşulları oluşturamadık?" sorusunu koymalıyız.

İşte bu iki soru arasında büyük bir zihniyet farkı vardır.

Birincisi sorunu çocukta arar.

İkincisi sistemin sorumluluğunu sorgular.

Birincisi çocuğun eksikliğine odaklanır.

İkincisi eğitimin eksikliklerini gidermeye yönelir.

Bir öğrenci okulun dilini yeterince bilmiyorsa, ona uygun dil desteği sunmadan başarısızlığını ilan etmek ne kadar doğrudur?

Bir çocuk görme veya işitme bakımından farklı desteklere ihtiyaç duyuyorsa, gerekli öğrenme araçlarını sağlamadan onu aynı koşullarda değerlendirmek ne kadar adildir?

Kapsayıcı eğitim yalnızca bütün çocukların aynı binada bulunması değildir. Öğrenme sürecine anlamlı biçimde katılabilmeleri, gelişebilmeleri ve kendilerini okulun değerli bir üyesi olarak hissedebilmeleridir.

Bunun için müfredatın, öğretim yöntemlerinin, ölçme ve değerlendirmenin, okul kültürünün ve kaynak dağılımının birlikte ele alınması gerekir.

Kapsayıcılık bir yardım değildir. Bir lütuf hiç değildir. Kapsayıcılık, temel bir insan hakkıdır.

Ve insan hakları, kişilerin iyi niyetine veya kurumların tercihine bırakılamaz.

Sürdürülebilirlik yalnızca çevreyi korumak değildir

Son yıllarda sürdürülebilirlik kavramını çok sık kullanıyoruz.

İklim değişikliğinden, çevre kirliliğinden, temiz enerjiden ve doğal kaynakların korunmasından söz ediyoruz.

Bunların tümü insanlığın geleceği açısından yaşamsal öneme sahip.

Ancak sürdürülebilirliği yalnızca çevreyle sınırlarsak, kavramın insani ve toplumsal boyutunu eksik bırakırız.

Bir okul düşünelim.

Çatısında güneş panelleri var. Bahçesinde geri dönüşüm kutuları bulunuyor. Sınıflarında en yeni teknolojiler kullanılıyor. Enerjisini verimli tüketiyor, çevre dostu uygulamalarıyla ödüller alıyor.

Peki ya o okulda bazı çocuklar sürekli dışlanıyorsa?

Öğrenme güçlüğü yaşayan öğrenciler görmezden geliniyorsa?

Yoksul ailelerin çocukları eğitim fırsatlarına yeterince ulaşamıyorsa?

Öğretmenler karar süreçlerine katılamıyor, öğrenciler kendilerini değersiz hissediyorsa?

O okulu gerçekten sürdürülebilir olarak tanımlayabilir miyiz?

Çevresini koruyan ama insanını dışlayan bir kurum, sürdürülebilirliğin temel anlamını kavrayamamış demektir.

Çünkü sürdürülebilir kalkınma yalnızca doğayı değil, insan onurunu da korumak zorundadır.

İnsanı dışlayan hiçbir kalkınma sürdürülebilir, adaleti dışlayan hiçbir eğitim kapsayıcı olamaz.

Geleceğin güvencesi insanın gelişmesidir

Bir çocuğun eğitimden dışlanması, yalnızca bugünkü öğrenme fırsatlarının kaybı değildir. Gelecekteki toplumsal katılımının, üretkenliğinin, bağımsızlığının ve yaşam seçeneklerinin de sınırlanması anlamına gelebilir.

Bu nedenle eğitimde kapsayıcılık ile sürdürülebilirlik birbirinden bağımsız iki hedef değildir.

İkisi de gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuzun parçalarıdır.

Bir toplum geleceğini yalnızca daha fazla bina inşa ederek, daha güçlü teknolojiler geliştirerek veya ekonomik göstergelerini büyüterek güvence altına alamaz.

İnsanın potansiyelini geliştiremediği, farklılıkları dışladığı ve fırsat eşitsizliklerini kalıcı hâle getirdiği sürece gerçek anlamda gelişmiş bir toplum olamaz.

Öyleyse eğitim politikalarının merkezine yalnızca başarılı öğrencileri değil, bütün çocukların öğrenme hakkını yerleştirmeliyiz.

Okullar çocukları değiştirmeye çalışmadan önce, kendilerini değiştirebilme cesaretini göstermelidir.

Ancak burada yeni bir soru karşımıza çıkıyor:

Bütün bu dönüşümü kim gerçekleştirecek?

Çocukların öğrenmesini istiyorsak, okullarımızın da öğrenmeyi bilmesi gerekmiyor mu?

Yarın: Öğrenciler öğreniyor, peki okullar öğreniyor mu?

Kaynaklar: UNESCO, Reimagining Our Futures Together (2021); UNESCO, Global Education Monitoring Report 2026.


Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Kıbrıs Postası’nın editöryal politikasını yansıtmayabilir.
#mesajınızvar
Levent ÖZADAM'dan
#mesajınızvar
Gözden Kaçmadı
#gozdenkacmadi

Yorumlar

Dikkat!
Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.