LÛLÛ'NUN UÇUŞU

Prof. Dr. Mehmet ÇAĞLAR
chaglarm@yahoo.co.uk
Prof. Dr. Mehmet ÇAĞLAR

ÖĞRENCİLER ÖĞRENİYOR, PEKİ OKUL ÖĞRENİYOR MU? Okullarımız bilgi veriyor, peki kendileri öğreniyor mu? (1/5)

Yayın Tarihi: 21/11/26 08:00
okuma süresi: 8 dak.

Bu yazı, öğrenen örgüt, öğretimsel liderlik ve etkili okul anlayışını ele alacağımız beş bölümlük bir yazı dizisinin ilkidir. Beş yazı boyunca yalnızca öğrencilerin nasıl öğrendiğini değil, okullarımızın ne kadar öğrendiğini, kendilerini nasıl geliştirdiğini ve geleceğin eğitimini nasıl şekillendirebileceğini tartışacağız.

Bir okul düşünün…

Her sabah kapıları açılıyor. Öğrenciler sınıflarına giriyor, öğretmenler derslerini anlatıyor, yöneticiler günlük işlerini yürütüyor. Sınavlar yapılıyor, notlar veriliyor, karneler dağıtılıyor. Her yıl yüzlerce öğrenci o okuldan mezun oluyor.

Yıllar geçiyor. Öğrenciler değişiyor, öğretmenler değişiyor, okul müdürleri değişiyor.

Peki, okulun kendisi değişiyor mu?

Daha da önemlisi, bütün bu yıllar boyunca okul ne öğreniyor?

Öğrencilerimizin öğrenmesini ölçmek için sınavlar yapıyoruz. Öğretmenlerimizin yeterliliklerini değerlendiriyoruz. Okullarımızın başarılarını istatistiklerle ortaya koymaya çalışıyoruz.

Ama nedense çok temel bir soruyu yeterince sormuyoruz:

Öğrenciler öğreniyor, öğretmenler öğreniyor; peki okul öğreniyor mu?

Bu soru, günümüz eğitim anlayışının belki de en önemli sorularından biridir. Çünkü bir okulun başarılı olması, yalnızca öğrencilerine bilgi aktarmasına değil, kendisinin de öğrenebilen, gelişebilen ve değişebilen bir kurum olmasına bağlıdır.

Her okul bir örgüttür ama her örgüt öğrenmez

Okulu yalnızca sınıflardan, koridorlardan, laboratuvarlardan ve idari odalardan oluşan bir bina olarak düşünemeyiz.

Okul; öğrencilerin, öğretmenlerin, yöneticilerin, ailelerin ve toplumun ortak bir amaç doğrultusunda etkileşim içerisinde bulunduğu toplumsal bir örgüttür.

Bu örgütün varlık nedeni yalnızca mevcut bilgileri yeni kuşaklara aktarmak değildir. Aynı zamanda düşünen, sorgulayan, üreten, birlikte yaşayabilen ve geleceği şekillendirebilen bireyler yetiştirmektir.

Ancak bütün okullar bu amacı aynı anlayışla gerçekleştirmeye çalışmaz.

Örgütsel gelişimi anlamamıza yardımcı olan bir kavramsal ayrım vardır: Bilen örgütler, anlayan örgütler, düşünen örgütler ve öğrenen örgütler.

Bu ayrım, okulları kesin sınırlarla birbirinden ayırmak için değil, onların değişime ve öğrenmeye nasıl yaklaştığını sorgulamak için önemlidir.

Bilen örgütlerde her şeyin önceden belirlenmiş doğru bir yolu vardır.

Kurallar, yönetmelikler ve alışılmış uygulamalar ön plandadır. Çalışanlardan beklenen, mevcut düzeni sorgulamadan sürdürmeleridir.

Eğitim sistemimizde bunun örneklerini sıkça görürüz.

Bir öğretmen farklı bir yöntem denemek istediğinde, "Biz yıllardır böyle yapıyoruz" yanıtını alabilir.

Bir öğrenci farklı bir çözüm geliştirdiğinde, "Kitaptaki yöntem bu değil" denilerek düşüncesi değersizleştirilebilir.

Oysa eğitimde kuralların bulunması ile kuralların düşünmenin önüne geçmesi aynı şey değildir.

Kurallar düzen sağlayabilir. Ancak sorgulanamayan kurallar, zamanla gelişmenin önündeki engellere dönüşebilir.

Anlayan örgütlerde ise yalnızca yazılı kurallar değil, kurumun alışkanlıkları ve kültürü belirleyicidir.

Burada insanlar birbirlerini tanır, ortak davranış biçimleri geliştirir ve güçlü bir aidiyet duygusu oluşturabilir.

Bu olumlu bir özellik gibi görünse de önemli bir tehlikeyi beraberinde getirir.

Kurum kültürü, değişimin önünü açabileceği gibi değişime direnmenin de gerekçesi olabilir.

"Bizim okulun geleneği budur."

"Bizde işler böyle yürür."

"Yeni yöntemlere gerek yok."

Bu ifadeler, kimi zaman eğitim kurumlarının görünmeyen duvarlarına dönüşür.

Oysa bir okulun geçmişine sahip çıkması, geleceğini geçmişin yöntemlerine mahkûm etmesi anlamına gelmemelidir.

Düşünen örgütlerde önemli bir ilerleme vardır.

Sorunlar ortaya çıktığında insanlar bir araya gelir, tartışır ve ortak çözümler geliştirmeye çalışır.

Örneğin öğrenci başarısı düştüğünde öğretmenler toplanır, nedenleri araştırır ve yeni önlemler belirler.

Bu yaklaşım, yalnızca kurallara bağlı kalmaktan çok daha değerlidir. Çünkü ortak aklı ve katılımı öne çıkarır.

Ancak burada da önemli bir sınırlılık bulunmaktadır.

Sorun ortaya çıktıktan sonra çözüm aramak, her zaman yeterli değildir.

Asıl mesele, sorunları doğuran koşulları önceden görebilmek ve değiştirebilmektir.

İşte bu noktada öğrenen örgüt anlayışı karşımıza çıkar.

Öğrenen okul, geleceği bekleyen okul değildir

Öğrenen örgüt kavramının gelişmesinde önemli katkıları bulunan Peter Senge, 1990 yılında yayımlanan Beşinci Disiplin adlı eserinde örgütsel öğrenmenin önemini ortaya koymuştur.

Bu yaklaşımın temelinde önemli bir düşünce vardır:

Bir kurumun gelişmesi, yalnızca çalışanlarının bireysel olarak bilgi edinmesine bağlı değildir. O bilgilerin paylaşılması, birlikte değerlendirilmesi ve kurumun işleyişini dönüştürmesi gerekir.

Bir öğretmen yeni bir öğretim yöntemi öğrenebilir. Sınıfında uygulayabilir ve başarılı sonuçlar elde edebilir.

Ancak bu deneyim yalnızca o öğretmenin sınıfında kalıyorsa, öğrenen kişi öğretmendir; okulun kendisi değildir.

Ne zaman ki bu deneyim diğer öğretmenlerle paylaşılır, birlikte değerlendirilir, geliştirilir ve okulun ortak uygulamalarına dönüşür, işte o zaman kurumsal öğrenmeden söz edebiliriz.

Öğrenen okul, bireylerin öğrendiklerini kurumun ortak birikimine dönüştürebilen okuldur.

Dahası, öğrenen okul yalnızca değişime uyum sağlayan değil, değişimin yönünü etkileyebilen okuldur.

Çünkü geleceğin eğitimi, geçmişin yöntemlerini hiç sorgulamadan tekrarlayarak kurulamaz.

Peki, bizim okullarımız hangi aşamada?

Bu soruyu yalnızca okul müdürlerine veya öğretmenlere yöneltmek doğru olmaz.

Eğitim politikalarını belirleyenlere, programları hazırlayanlara, denetim sistemlerini yönetenlere ve öğretmen yetiştiren kurumlara da sormalıyız.

Okullarımıza ne ölçüde düşünme, sorgulama ve yenilik geliştirme alanı bırakıyoruz?

Öğretmenlerimizi yalnızca programı yetiştirdikleri için mi başarılı sayıyoruz, yoksa öğrencilerin öğrenmesini geliştiren yeni yollar bulduklarında da destekliyor muyuz?

Bir okulun başarısını yalnızca sınav sonuçlarıyla mı değerlendiriyoruz, yoksa geçmişteki hatalarından neler öğrendiğine de bakıyor muyuz?

Bunlar yalnızca pedagojik değil, aynı zamanda yönetsel ve toplumsal sorulardır.

Çünkü kendi hatalarından öğrenmeyen bir eğitim sistemi, aynı sorunları farklı kuşaklara yeniden yaşatabilir.

Her yeni eğitim reformunda eski sorunları yeniden tartışıyorsak, her değişen yönetimle aynı başlangıç noktasına dönüyorsak, yalnızca öğrencilerin değil, eğitim sisteminin öğrenme kapasitesini de sorgulamamız gerekir.

Unutmayalım:

İyi bir okul, yalnızca öğrencilerine bir şeyler öğreten okul değildir. İyi bir okul, öğrencilerinden, öğretmenlerinden, hatalarından ve deneyimlerinden öğrenebilen okuldur.

Belki de eğitimde gerçek dönüşüm, yeni binalar yapmakla, daha fazla teknoloji satın almakla veya sürekli yeni programlar hazırlamakla başlamayacaktır.

Gerçek dönüşüm, okullarımızın kendilerine şu soruyu sorabilmesiyle başlayacaktır:

"Biz bugün, dün bilmediğimiz neyi öğrendik ve öğrendiklerimiz sayesinde neyi değiştirdik?"

Bu soruya anlamlı bir yanıt verebilen okullar, yalnızca bugünün öğrencilerini eğitmekle kalmaz; yarının toplumunu da şekillendirmeye başlar.

Gelecek yazı: Öğrenen Okul Olmak: Değişimi Beklemek mi, Geleceği Yaratmak mı? (2/5)


Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Kıbrıs Postası’nın editöryal politikasını yansıtmayabilir.
#mesajınızvar
Levent ÖZADAM'dan
#mesajınızvar
Gözden Kaçmadı
#gozdenkacmadi

Yorumlar

Dikkat!
Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.