LÛLÛ'NUN UÇUŞU

Prof. Dr. Mehmet ÇAĞLAR
chaglarm@yahoo.co.uk
Prof. Dr. Mehmet ÇAĞLAR

Öğrenen Okul Olmak: Değişimi Beklemek mi, Geleceği Yaratmak mı? (2/5)

Yayın Tarihi: 22/11/26 09:54
okuma süresi: 9 dak.

ÖĞRENCİLER ÖĞRENİYOR, PEKİ OKUL ÖĞRENİYOR MU?

Öğrenen Okul Olmak: Değişimi Beklemek mi, Geleceği Yaratmak mı? 

Bir okulun kapısına büyük harflerle "Çağdaş Eğitim Kurumu" yazmak, o okulu çağdaş yapar mı?

Sınıflara akıllı tahtalar yerleştirmek, öğrencilere tabletler dağıtmak, öğretmenleri seminerlere göndermek, okulun gerçekten değiştiği anlamına gelir mi?

Ya da her yıl yenilenen eğitim programları, gerçekten yeni bir eğitim anlayışı oluşturur mu?

Bu soruların yanıtını binalarda, teknolojik araçlarda veya resmî belgelerde aramak bizi yanıltabilir.

Çünkü bir okulun çağdaşlığı, sahip olduğu araçlardan çok, öğrenme ve değişme kapasitesiyle ölçülmelidir.

Önceki yazımızda bilen, anlayan, düşünen ve öğrenen örgütler arasındaki farkları ele almıştık. Öğrenen örgütün yalnızca sorunlara tepki veren değil, deneyimlerini değerlendirerek geleceğini biçimlendiren bir yapı olduğunu belirtmiştik.

Şimdi asıl soruya gelelim:

Bir okul nasıl öğrenen okul olur?

Ortak vizyon: Aynı binada olmak, aynı geleceği istemek değildir

Peter Senge'nin öğrenen örgüt yaklaşımında beş temel disiplin bulunmaktadır: Ortak vizyon, sistem düşüncesi, zihinsel modeller, takım öğrenmesi ve kişisel ustalık.

Bunlar yalnızca yönetim biliminin kavramları değildir. Eğitim kurumlarımızın neden geliştiğini veya neden yerinde saydığını anlamamıza yardımcı olan önemli düşünsel araçlardır.

Öncelikle ortak vizyon üzerinde duralım.

Hemen her okulun bir vizyon bildirgesi vardır. Çoğu zaman okulun girişinde, internet sayfasında veya stratejik planında yer alır.

"Çağdaş, yaratıcı, eleştirel düşünen bireyler yetiştirmek."

Güzel bir cümle.

Ama öğretmenler bu vizyonu gerçekten paylaşıyor mu? Öğrenciler bu hedefin ne anlama geldiğini biliyor mu? Okulun günlük uygulamaları bu anlayışı yansıtıyor mu?

Örneğin bir okul, eleştirel düşünen öğrenciler yetiştirmeyi amaçladığını ilan ederken sınıfta soru soran öğrencileri susturuyorsa, yazılanlarla yaşananlar arasında ciddi bir çelişki vardır.

Ortak vizyon, yöneticinin hazırlayıp öğretmenlere duyurduğu bir metin değildir.

Birlikte oluşturulan, birlikte sahiplenilen ve birlikte gerçekleştirilmeye çalışılan bir gelecek tasavvurudur.

Bir okulun vizyonu duvarında değil, sınıflarında yaşamalıdır.

Sistemi değiştirmeden sonucu değiştirebilir miyiz?

Senge'nin sistem düşüncesi, eğitimde belki de en fazla ihtiyaç duyduğumuz yaklaşımlardan biridir.

Bir öğrencinin matematikte başarısız olduğunu düşünelim.

Genellikle ilk açıklamalar bellidir:

"Öğrenci yeterince çalışmıyor."

"Ailesi ilgilenmiyor."

"Matematiğe yeteneği yok."

Peki, hiç şu soruları soruyor muyuz?

Öğretim yöntemi öğrencinin öğrenme özelliklerine uygun mu? Öğrencinin önceki yıllardan gelen öğrenme eksikleri var mı? Sınıfta hata yapmaktan korkuyor mu? Ölçme yöntemlerimiz gerçekten matematiksel düşünmeyi değerlendiriyor mu?

Belki de sorun öğrencide değil, öğrencinin içinde bulunduğu öğrenme sisteminin farklı bileşenlerindedir.

Sistem düşüncesi bize sorunları yalnızca bireylere yüklememeyi öğretir.

Bir sınıfta başarısızlık varsa, yalnızca öğrenciyi değil; öğretimi, değerlendirmeyi, sınıf ortamını, okul yönetimini ve gerektiğinde eğitim politikalarını birlikte incelemeliyiz.

Çünkü bir sistemdeki parçalar birbirlerinden bağımsız değildir.

Öğretmen ne kadar çaba gösterirse göstersin, sistemin diğer unsurları öğrenmeyi desteklemiyorsa beklenen gelişme gerçekleşmeyebilir.

Bu nedenle eğitimde yalnızca kişileri değiştirmek değil, öğrenmeyi engelleyen koşulları dönüştürmek gerekir.

Zihnimizdeki görünmeyen duvarlar

Öğrenen okulun önündeki en güçlü engellerden biri, çoğu zaman farkında olmadığımız düşünce kalıplarıdır.

Senge bunları zihinsel modeller olarak ele alır.

"Bu çocuk zaten öğrenemez."

"Bu sınıftan başarılı öğrenci çıkmaz."

"Veliler eğitimden anlamaz."

"Yeni öğretmenler deneyimsizdir, eskiler yeniliğe kapalıdır."

Bu cümleler birer bilimsel gerçek değil, çoğu zaman sorgulanmamış yargılardır.

Ancak bu yargılar eğitim kararlarımızı etkileyebilir.

Bir öğrencinin öğrenemeyeceğine inanan öğretmen, farkında olmadan o öğrenciden daha az şey bekleyebilir. Düşük beklenti, daha az öğrenme fırsatına yol açabilir.

Böylece başlangıçtaki önyargı, zamanla kendi kendisini doğrulayan bir sonuca dönüşebilir.

Öğrenen okulda insanların yalnızca başkalarını değil, kendi düşüncelerini de sorgulayabilmesi gerekir.

Çünkü öğrenme, her zaman yeni bir bilgi edinmek değildir.

Bazen yıllardır doğru kabul ettiğimiz bir düşüncenin yanlış olabileceğini fark etmektir.

İnsan, bildiklerine eleştirel bakamadığı sürece yeni şeyler öğrenmekte zorlanır. Kurumlar için de durum farklı değildir.

Öğretmenler birlikte öğrenmedikçe okul öğrenemez

Bir okulda yirmi öğretmen bulunduğunu düşünelim.

Her biri alanında başarılı, deneyimli ve çalışkan olabilir.

Ancak bu öğretmenler birbirlerinin deneyimlerinden yararlanmıyor, öğretim sorunlarını birlikte tartışmıyor ve ortak çözümler üretmiyorsa, ortaya öğrenen bir okul çıkması güçleşir.

Takım öğrenmesi tam da bu noktada önem kazanır.

Örneğin aynı sınıf düzeyinde görev yapan öğretmenler, öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerinde güçlük yaşadığını fark edebilir.

Bir araya gelirler. Öğrenci çalışmalarını incelerler. Farklı öğretim yöntemlerini denerler. Sonuçları karşılaştırırlar.

Başarılı uygulamaları paylaşır, etkili olmayanları değiştirirler.

İşte burada bireysel deneyim, ortak öğrenmeye dönüşmektedir.

Ancak bunun için öğretmenlerin yalnızca toplantı yapması yeterli değildir.

Toplantılar, duyuruların okunduğu ve kararların imzalandığı törenler olmaktan çıkmalıdır.

Birlikte düşünebilen, tartışabilen ve gerektiğinde birbirini eleştirebilen meslektaş topluluklarına ihtiyaç vardır.

Kişisel ustalık: Öğretmen de öğrenmeye devam etmelidir

Beşinci disiplin olan kişisel ustalık, bireyin sürekli gelişme sorumluluğunu ifade eder.

Öğretmenlik diploması almak, öğrenmenin tamamlandığı anlamına gelmez.

Üniversiteden mezun olduğumuz gün sahip olduğumuz bilgiler, meslek yaşamımızın bütün sorunlarını çözmeye yetmez.

Çünkü çocuklar değişir, toplum değişir, bilim gelişir, teknoloji dönüşür.

Öğretmen de kendisini yenilemek zorundadır.

Ancak kişisel gelişimi yalnızca hizmet içi eğitimlere katılmak olarak görmemeliyiz.

Öğretmenin kendi uygulamasını değerlendirmesi, öğrencilerinden geri bildirim alması, gerektiğinde yöntemini değiştirmesi ve meslektaşlarının deneyimlerinden yararlanması da bu sürecin parçalarıdır.

Bütün bunların yanında mesleki etik, sorumluluk ve insana saygı vazgeçilmezdir.

Çünkü eğitim yalnızca bilgi aktarma işi değil, insan yetiştirme sorumluluğudur.

Gelecek kendiliğinden gelmeyecek

Bugün eğitim sistemlerimizin önünde yapay zekâdan dijital dönüşüme, toplumsal eşitsizliklerden değişen mesleklere kadar pek çok sorun ve fırsat bulunmaktadır.

Bunların karşısında yalnızca yeni ders kitapları hazırlamak veya teknolojik araçlar satın almak yeterli olmayacaktır.

Öğrenmeyi kurum kültürünün merkezine yerleştirmemiz gerekmektedir.

Öğrencinin öğrenmesini öğretmenin gelişiminden, öğretmenin gelişimini okulun gelişiminden, okulun gelişimini de toplumun geleceğinden ayrı düşünemeyiz.

Öğrenen okul olmak, bir yönetim modası değil, eğitimin geleceğine ilişkin bilinçli bir tercihtir.

Ve bu tercih, yalnızca okul müdürünün değil, bütün eğitim paydaşlarının sorumluluğundadır.

Sonuçta kendimize şu soruyu sormalıyız:

Geleceğin okullarını mı bekleyeceğiz, yoksa bugünden öğrenerek geleceğin okullarını mı yaratacağız?

Unutmayalım, geleceği inşa etmek isteyen bir eğitim sisteminin önce kendisi öğrenmeyi öğrenmesi gerekir.

Gelecek yazı: Okulları Yöneten Müdürler mi, Geleceği İnşa Eden Liderler mi? (3/5)

 


Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Kıbrıs Postası’nın editöryal politikasını yansıtmayabilir.
#mesajınızvar
Levent ÖZADAM'dan
#mesajınızvar
Gözden Kaçmadı
#gozdenkacmadi

Yorumlar

Dikkat!
Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.