Kıbrıs'ta Kimlik Üzerine– VI- Kıbrıs Türk Kimliğinin Bütüncül Paradigması -1/4-  

KAMUSAL AKADEMİ

Kıbrıs'ta Kimlik Üzerine

Üç Paradigmadan Dördüncü Paradigmaya – VI

Kıbrıs Türk Kimliğinin Bütüncül Paradigması -1/4-

"Kimlik, tek bir unsurla açıklanamayacak kadar çok katmanlı bir toplumsal olgudur."

Önceki yazılarımızda Kıbrıs Türk kimliğini açıklamaya çalışan üç temel paradigmayı ele aldık:

Kıbrıs Türkü, Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslıtürk.

Her biri aynı toplumsal gerçekliği farklı bir bakış açısından yorumlamakta ve kimliğin belirli bir boyutunu ön plana çıkarmaktadır. Bu yaklaşımlar birbirlerinin mutlak alternatifi olmaktan çok, aynı kimlik olgusunun farklı katmanlarını açıklamaya çalışan kuramsal çerçeveler olarak değerlendirilebilir. Kimlik çalışmalarında da toplumsal kimliklerin tek bir belirleyici üzerinden açıklanamayacağı; tarihsel, kültürel ve siyasal süreçlerin etkileşimi içinde oluştuğu yaygın olarak kabul edilmektedir (Hall, 1996; Barth, 1969; Anderson, 1983).

Ancak Kıbrıs Türk toplumunu tanımlamak için kullanılan kavramlar yalnızca bunlarla sınırlı değildir.

Akademik literatürde, tarihsel belgelerde ve siyasal söylemlerde;

Turkish Cypriot, Turkish-speaking Cypriots (Türkçe konuşan Kıbrıslılar), Muslim Cypriots (Müslüman Kıbrıslılar), Muslim Turks of Cyprus (Kıbrıs'ın Müslüman Türkleri) ve Ottoman Cypriots (Osmanlı Kıbrıslıları)

gibi farklı adlandırmalar da kullanılmaktadır.

Bu kavramların her biri kimliğin belirli bir yönünü açıklamaya çalışmakta; dili, dini, tarihsel dönemi veya siyasal aidiyeti merkeze almaktadır. Kıbrıs üzerine yapılan çalışmalar da adadaki kimlik tartışmalarının tarihsel süreç içinde sürekli yeniden üretildiğini ve farklı siyasal bağlamlarda farklı kavramlarla ifade edildiğini göstermektedir (Bryant, 2004; Kızılyürek, 2002).

Peki, bu kavramlardan herhangi biri Kıbrıs Türk kimliğini tek başına açıklamaya yeterli midir?

Bize göre hayır.

Çünkü Türkçe konuşmak tek başına Kıbrıs Türkü olmayı açıklamaz. Kıbrıs'ta Türkçeyi kullanan başka topluluklar da bulunmaktadır. Aynı şekilde Müslüman olmak da tek başına etnik ve tarihsel kimliği tanımlamaz. "Osmanlı Kıbrıslıları" ifadesi ise belirli bir tarihsel dönemi ve siyasî aidiyeti ifade eder; ancak Osmanlı, çok dinli ve çok etnisiteli bir imparatorluğun siyasî üst kimliğiydi. Bu nedenle bu tanım da Kıbrıs Türk kimliğinin tarihsel kökenini, kültürel sürekliliğini ve günümüzdeki toplumsal gerçekliğini bütünüyle açıklayamaz.

Benzer şekilde önceki yazılarımızda ele aldığımız Kıbrıs Türkü, Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslıtürk paradigmaları da Kıbrıs Türk kimliğinin farklı boyutlarını başarıyla açıklamakla birlikte tek başlarına bütün resmi ortaya koyamamaktadır.

Burada dikkat çekici olan husus, bu kavramların yanlış olmaları değil, her birinin kimliğin yalnızca belirli bir katmanını açıklıyor olmasıdır. Kimlik kuramlarında da etnik köken, dil, din veya coğrafyanın tek başına açıklayıcı değişkenler olmadığı; bunların tarihsel süreç içinde birbirleriyle etkileşerek kolektif kimliği oluşturduğu kabul edilmektedir (Smith, 1991; Hall, 1996).

İşte tam bu noktada yeni bir soruyla karşı karşıya kalıyoruz:

Acaba Kıbrıs Türk kimliğini;

etnik kökeni, dili, dini, tarihsel sürekliliği, ada deneyimini, kültürel birikimi

ve Kıbrıs'ın çok katmanlı medeniyet mirasını

aynı kuramsal çerçevede açıklayabilecek

daha kapsayıcı bir paradigma mümkün müdür?

Bu yazıda önerilen Kıbrıs Türk Kimliğinin Bütüncül Paradigması, bu soruya cevap verme denemesidir.

Yarınki yazımız,  

Neden Yeni Bir Paradigmaya İhtiyaç Duyulmaktadır? başlığıyla

Devam edecek…