Vaat Değil, Program
Eğitim konusunda birbiri ardına dizilmiş pembe vaatleri her seçim arifesinde duymaya alıştık. Gelen geçen siyasi iktidarlar ya da iktidara aday olanlar bunları altın tepside önümüze sunar. Çok geçmez, bir süre sonra şikayetler yeniden başlar. Oysa eğitim, bir ülkenin geleceğine ilk adım attığı yerdir. Bizim memleketimizde ise eğitim konusu konuşulmaya başladığında bir yük, bir masraf kalemi olarak tanımlanır ki bu bütçeden payını tam alamayan bir başlık gibi durur. Program geliştirme derslerimizde son yıllarda en çok tartıştığımız soru da bu. Öğrencilerim genelde halihazırda kamuda görev yapan öğretmenlerden oluşuyor ve birlikte şunu konuşuyoruz. Bütçede eğitime ayrılan pay bir gider kalemi midir, yoksa bir yatırım mı?
Cevap ikisi birden. Ama hangisinin ağır bastığı, bir ülkenin kaderini gerçekten belirliyor.
Beşeri sermaye
Eğitimin ekonomik temelleri modern anlamıyla 1961’de Theodore Schultz’un Investment in Human Capital çalışmasıyla kurulur. Bu temel, bir ülkenin en değerli sermayesi makineleri değil, insanıdır der. Gary Becker bu tezi genişletir ve bugün beşeri sermaye (human capital) dediğimiz kuram doğar. Bunun içinde rakam da var. Örneğin Dünya Bankası için yapılan ve 1950’den bugüne uzanan çalışmaları tarayan bir derleme, eğitimde geçirilen her ilave yılın bireye ortalama yüzde 9 getiri sağladığını ortaya koyuyor. Rakam günümüzde değişmiştir ama çok büyük bir fark olduğunu düşünmüyorum.
Ama mesele yıl değil, beceri
Knowledge Capital, yani bilgi sermayesi kuramı, okulda geçirilen sürenin büyümeyi tek başına açıklamadığını söyler. Büyümeyi açıklayan şey diploma sayısı değil, o diplomanın arkasındaki beceri düzeyidir der. Yani bir ülke herkesi üniversite mezunu yapabilir ve yine de fakir kalabilir. Bu bulgu bizim için hayatidir. Çünkü biz nicelikte iyiyiz. Üniversite sayımız, mezun sayımız yüksek. Peki beceri düzeyimiz ne? Bazı seçim programlarında eğitimin altında “apartman üniversitelerini kapatacağız” cümlesi geçiyor… Ama bunu destekleyen başka hiçbir argüman yok. Bu durum, yazının başındaki pembe vaatleri doğrular nitelikte oluyor.
İki model, iki ders
Almanya’nın ikili mesleki eğitim sistemi öğrenciyi haftanın bir bölümünde okulda tutar, diğer bölümünde ise gerçek bir işletmeye gönderir. Maliyetin önemli kısmını işveren karşılar, çünkü yetiştirdiği eleman kendisine kalacaktır. Sonuç, Avrupa Birliği’nin en düşük genç işsizlik oranı.
Finlandiya’nın girişimi ise dünyanın örnek alması gereken bir durumdur. Öğretmenliği yüksek lisans şartına bağlanması mesleği seçkinleştirir. Programı merkezden dayatmaz, ulusal çerçeveyi korur, gerisini okula ve öğretmene bırakır. Sonuç olarak yatırımı bina değil, öğretmen olur! Biz öğretmen niteliğinden bahsediyor musunuz? Evet…..fakat bu sadece hizmet içi eğitimle olacak bir şey değildir.
Umutsuzlukla Yol Alamayız
Dört somut öneri
Birincisi, beceri ölçümü. Ulusal düzeyde, yakın coğrafyayla başlayan karşılaştırılabilir bir öğrenci başarı izleme sistemi kurulmalı. Ölçmediğimiz beceriyi geliştiremeyiz.
İkincisi, ikili eğitim pilotu. Turizm, süt ürünleri, gıda, kültürel miras, tarım ve yazılım alanlarında, maliyeti devlet ile işverenin paylaştığı, meslek liseleri ile işletmeler arasında yasal çerçeveye bağlanmış bir staj–istihdam protokolü. Geçenlerde sanki buna benzer bir şey söylendi… Öğrencileri mesleki okullara yönlendirelim… Ama neden? Hangi sektör için, hangi protokolle? Ve neden?
Üçüncüsü, beceri–işgücü uyum birimi. Skills mismatch dediğimiz uyumsuzluğu izleyen (eksikliler-fazlalıklar), hangi alanda kaç kişiye ihtiyaç olduğunu yıllık yayımlayan ortak bir birim. Normalde yeni program açma kararları bu komisyon raporlarına göre verilir.
Dördüncüsü, eğitim bütçesinde cari gider ile yatırımın ayrıştırılması. Çünkü ayrışmadıkça neye ne harcadığınızı biliyor musunuz?
Nasıl hayata geçer?
Bunların hiçbiri büyük bütçe istemiyor, mevzuat ve irade istiyor. Üçü dışarıdan fonlanabilir. Avrupa Birliği’nin Kıbrıs Türk toplumuna yönelik yardım programı tam da kapasite geliştirme başlığında çalışıyor. Üniversitelerimizin araştırma kapasitesi ise zaten elimizin altında….
O zaman eksik olan sizce nedir?
Yorumlar
Dikkat!
Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.